Dit betekent een grote tegenslag voor het project ‘Back to Africa’, waarbij Diergaarde Blijdorp intensief is betrokken. ,,Het was een misrekening,’’ erkent directeur Hamish Currie van ‘Back to Africa’ vanuit Kaapstad.

,,We hadden niet gedacht dat luipaarden in staat waren de grote sabelantilopen te verschalken. Bovendien waren er veel meer luipaarden in het gebied dan we vermoedden.’’ De dieren waren uitgezet in Mapungubwe Nationaal Park, in het uiterste noorden van Zuid-Afrika.

‘Back to Africa’ is een uniek fokproject met dierentuindieren, waarvan de nakomelingen in het wild worden uitgezet. Daarmee kan de daling van het aantal sabelantilopen (ook zwarte paardantilopen genoemd) worden tegengegaan. Bovendien voorkomt de introductie van nieuwe genen dat kleine populaties onvruchtbaar worden.

Blijdorp steunt het project financieel en heeft vier sabelantilopen geleverd, net als dierentuinen uit Tsjechië en Groot-Brittannië. De diergaarde vindt niet dat het project nu is mislukt. ,,Het is wel jammer dat het eerste deel zo gelopen is,’’ zegt Stefan Timmermans, een verzorger van Blijdorp die het project een maand ter plaatse volgde.

,,Er is een aanvaardbaar risico genomen. Het is een goed programma waar we achter blijven staan.’’ Ook Currie weerspreekt dat het project is mislukt. ,,Deze vier mannetjes speelden geen rol meer in het fokproject. Het was een testgroep.’’

De dieren zijn niet grootgebracht met roofdieren om zich heen en waren in de eerste maanden te ‘dom’ om het gevaar van luipaarden goed in te schatten. De laatste ‘Rotterdamse’ antilope houdt het wel vol en is twee weken geleden nog gezien.

Door de dood van het trio uit Rotterdam heeft Currie een aantal onderdelen van dit project moeten schrappen. Zo kan een veterinaire studie naar de afname van het aantal sabelantilopen in het beroemde Krugerpark niet worden uitgevoerd.
Vermoedelijk komt dit door teken, maar omdat de ‘vergelijkingsgroep’ in Mapungubwe Nationaal Park zo ver is uitgedund, kan er geen fatsoenlijke vergelijking meer worden gemaakt. Samen met South African National Parks is nu besloten de groep van ruim twintig sabelantilopen in een ander nationaal park los te laten. Daar zijn geen roofdieren en veel minder teken.

,,Het wordt nu louter een fokprogramma. We rusten de dieren dan ook niet meer uit met zenders. Het park waar de dieren heengaan heeft als taak levensvatbare populaties te creëren voor dieren die het moeilijk hebben in bijvoorbeeld het Krugerpark.’’

Currie wil niet speculeren op de toekomst van eventuele Rotterdamse nazaten. Hij houdt het voor mogelijk dat de dieren uiteindelijk toch weer in Mapungubwe Nationaal Park worden losgelaten.

Automobilisten ergeren zich een ongeluk aan het rijgedrag van andere weggebruikers, terwijl ze zich net zo vaak bezondigen aan snijden, door rood rijden of het negeren van zebrapaden. ,,Iedereen doet het wel eens”, zei Peijs. Desgevraagd gaf ze toe dat ze zelf ook wel eens in de fout is gegaan. ,,Ik ga niet het heilige boontje uithangen.”

De helft van de bestuurders zegt last te hebben van bumperkleven, slechts 5 procent geeft toe het zelf wel eens te doen, blijkt uit onderzoek. De campagne bestaat uit radio- en tv-spotjes, posters, stickers en billboards met teksten als I love afstand houden en I love richting geven. Uit enquêtes van de overheid blijkt dat 90 procent van de Nederlanders overtreding van verkeersregels een groot probleem vindt. Ongeveer 72 procent vindt ook de allerkleinste overtredingen onacceptabel en 60 procent wil strenge controles. ,,Asociaal rijgedrag ergert mensen nog meer dan files,.” aldus Peijs.

De Nederlandse wegen zijn veiliger dan ooit. Vorig jaar vielen er 881 doden in het verkeer, 207 minder dan het jaar ervoor. Toch ziet de CDA-bewindsvrouw het gedrag van de weggebruikers niet echt verbeteren. ,,We zitten in een neerwaartse spiraal van hufterigheid. Het is tijd dat we weer fatsoen en een klein beetje respect voor elkaar hebben.”

“Als ik een confessioneel een hand heb gegeven, tel ik eerst mijn vingers na.” Wie CDA´ers als onbetrouwbaar wil afschilderen, gebruikt nog steeds het zinnetje van Hans Gruijters. In het oeuvre van de oud-burgemeester van Lelystad is het slechts een van de vele omstreden uitspraken. Drs. Gruijters overleed afgelopen weekeinde na een bewogen loopbaan.

Johannes Petrus Adrianus Gruijters werd in 1931 geboren in het katholieke Helmond. Tijdens zijn studie politicologie en psychologie raakte hij verslingerd aan Amsterdam. Hij werkte er bij een textielbedrijf en kreeg door een erfenis een café in handen. Als uitbater van drie horecagelegenheden liet hij ooit zijn oog vallen op een vierde: “Dan kan ik zeggen dat in mijn alcoholische koninkrijk de zon nooit ondergaat.”

Gruijters was gangmaker bij de oprichting van D66. Dat jaar (1966) had VVD-leider Toxopeus hem afgezet als fractieleider in Amsterdam, nadat hij weigerde naar het huwelijk van prinses Beatrix te gaan. “Ik heb wel wat beters te doen,” vond hij. In 1973 werd Gruijters de eerste D66-minister, maar zijn invloed viel hem tegen. “Een minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening is niet meer dan een filiaalchef van Albert Heijn die van zijn bazen nooit iets hoort.” Soms zat hij dan ook gewoon een boek te lezen in de ministerraad. “Ik lees niet met mijn oren,” zei hij dan.

Gruijters werd in 1980 de eerste burgemeester van Lelystad. Hij veegde daar af en toe de vloer aan met raadsleden en bleef mensen voor het hoofd stoten door uitspraken als ´Nederland is vol´. In 1996 ging de man die zelfs in zijn eigen partij irritatie wekte, met pensioen. Iets later verliet hij zijn partij, die er niet in was geslaagd de politiek te veranderen. “Partijcultuur komt neer op politieke incest: men is voortdurend met elkaar bezig, maar het heeft geen enkele betekenis.”

Zijn eigen rol in de politiek zal hij achteraf als een vergissing. In de eerste helft van de jaren 60 was hij het meest in zijn element, zei hij in een terugblik. “Toen zat ik in Amsterdam. Ik was VVD-gemeenteraadslid, chef van de buitenlandredactie van het Handelsblad en ik was caféhouder, ik stond achter de tap van de Bamboebar. Een mooier leven kan toch haast niet?”

Politiek Den Haag moppert steeds luider over het plan om in 2006 alle burgemeesters te ontslaan en verkiezingen voor die baantjes uit te schrijven. Tijd voor een beetje uitleg van de kant van de bedenker van het plan, Thom de Graaf. Dat kan zo´n minister natuurlijk op een persconferentie doen, maar dan komt er geen kip naar hem luisteren. Vandaar een trucje, bekend van verkiezingen: huur een bus, laad het ding vol met goedgemutste journalisten en cameralieden, reis gezellig stad en land af en vertel steeds hetzelfde verhaal. Leuk plaatje, leuk praatje: klaar is Kees.

Wel een beetje jammer dat De Graaf niemand kan overtuigen tijdens zijn bliksembezoekjes, maar ja, die burgervaders vrezen natuurlijk gewoon voor hun eigen hachje. Netto resultaat van het schoolreisje van Thom en zijn vrienden van de media: gratis publiciteit, niemand overtuigd. Toch een beetje vreemd voor een politicus die te pas en te onpas waarschuwt tegen hypes en beeldvorming.

En als de profeet van de democratie ´s avonds zijn bus parkeert, blijkt de dag nog op een totale sof uit te lopen ook. In een ander gezellig zaaltje in Dordrecht kondigt VVD-aanvoerder Van Aartsen doodleuk aan met de hele coalitie om tafel te gaan om eens lekker te sleutelen aan de slappe plannen voor de gekozen burgemeester. Daar moet toch iets beters van te bakken zijn, denkt Van Aartsen. Thom te Braaf mag natuurlijk ook aanschuiven bij dat gesprek.

,,Sinds deze minister aan het bewind is, zijn de files 13,5 procent gegroeid.” Niet dat Karla Peijs het verkeer persoonlijk laat vastlopen, maar VVD-veteraan Hofstra overdrijft graag en wil het toch maar even gezegd hebben. ,,Er is wel sprake van een samenloop van omstandigheden.” De CDA-minister kreeg het de afgelopen twee dagen flink te verduren in de Tweede Kamer bij de verdediging van haar beleid. Spreekstalmeester van de critici is pijnlijk genoeg een coalitiegenoot: Pieter Hielke Hofstra (58).

Hij is de zelfbenoemde woordvoerder van de Nederlandse automobilist en héet gezicht van de verkeersdebatten van de laatste jaren. De geboren Groninger weet altijd wel een oneliner uit de mouw te schudden en heeft de verkeerscommissie van de Kamer in zijn zak. Hoewel hij in zijn tien Haagse jaren geen seconde in de oppositie heeft gezeten, is de corpulente levensgenieter uit het Drentse Paterswolde uitgegroeid tot de grootste kwelgeest van het verkeersdepartement. Of zoals zijn PvdA-collega Sharon Dijksma het zegt: ,,Hij is een meester in het laten bungelen van ministers.”

Slachtoffer nummer 1 was Tineke Netelenbos. Hofstra torpedeerde haar tolpoortjes en tot overmaat van ramp voor de paarse PvdA-minister draaide hij aan het einde van de kabinetsperiode ook het ambitieuze Nationaal Verkeer- en Vervoersplan de nek om. Een ‘judasstreek’ die Netelenbos nog niet is vergeten. ,,Hij maakt theater, maar daarmee krijg je geen kilometer infrastructuur extra.” Hofstra heeft veel geld verknoeid door alleen stampij te maken, vindt Netelenbos nog steeds: ,,Wij als automobilisten schieten er niets mee op.”

En nu is het de beurt aan Peijs. Het oordeel van Hofstra was deze week bikkelhard: ,,Te weinig visie, daadkracht en doelmatigheid.” Hofstra zaagt zijn planken het liefst van dik hout. Peijs’ ambtenaren staan volgens hem ‘met de handen in de zakken of verkopen gebakken lucht’. Nederland onderzoekt luchtkwaliteit ‘met een microscoop’, waar andere landen ‘dat met een leesbril van 5 euro’ doen. En, klaagt Hofstra, de minister luistert niet naar de Kamer.

,,Hij is iemand die met veel tromgeroffel zijn standpunt duidelijk maakt”, glimlacht Sharon Dijksma. Maar wie vraagt of hij niet al te hoog van de toren blaast en wie wil weten wat Hofstra’s alternatieve plannen zijn, krijgt plotseling een lesje in parlementaire nederigheid. ,,U moet van mij niet al te veel vragen, want ik regeer niet. Ik controleer slechts.” Hofstra is niet van plan zich te laten hinderen door te veel kennis bij zijn asfaltpreken.

‘Wat zijn de consequenties van al uw harde woorden?’, vroeg Arie Slob van de ChristenUnie deze week terecht aan Hofstra. Het bleef stil. Natuurlijk mag Peijs blijven. Hofstra is het grotendeels met haar eens. Dus een blaffende hond die niet bijt? Nee, het flamboyante optreden van Hofstra maakt wel degelijk indruk. Wie wat gedaan wil krijgen op verkeersgebied – of het nou de minister of de oppositie is – moet bij Hofstra aankloppen. Niemand kan dan om de liberale smaakmaker heen.

Van veraf verraden alleen twee oranje lichten de aanwezigheid van landgenoten in de nachtelijke woestijn van Zuid-Irak. Om het sporadische verzet tegen de militaire aanwezigheid in de provincie al-Muthana niet in de kaart te spelen, zijn de legerkampen sinds kort verduisterd. Zo ook de kleine driehoekige basis al-Jasser al-Jadid (Het nieuwe tijdperk), ten zuiden van het dorp al-Khidr. Op die twee oranje lampen van de fitnesstent na dan. Bij de poort staan twee open Mercedes Benz-jeeps met ronkende motoren. Acht militairen laden hun wapens en springen in de MB’s.

Het is fris, nog geen 15 graden celcius. Voor de soldaten van sergeant Hein en korporaal Robert kan het niet koud genoeg zijn na de 55 slopende graden van afgelopen zomer. Op weg naar het hoofdkwartier van de Iraakse Nationale Garde in al-Khidr steken ze de grote weg over. Het is de bevoorradingsroute Jackson, waarover bij daglicht Amerikaanse konvooien richting Bagdad denderen, soms letterlijk over lijken. De Nederlanders gaan een patrouille van de Iraakse politie ‘monitoren’. ,,We rijden achter ze aan en grijpen alleen in als ze om assistentie vragen”, instrueert Hein. Langzaam halen ze de banden met de politie weer aan. Half augustus kwam wachtmeester Jeroen Severs om bij een hinderlaag in het naburige ar-Rumaytah. Diezelfde politie moet daarvan hebben geweten. Het vertrouwen is broos.

Dat wordt er niet beter op als de Irakezen om 3 uur 30, de afgesproken tijd, in geen velden of wegen te bekennen zijn. Het wekt geen verbazing. ,,Het is het allemaal net niet met die lui”, verzucht Daniël. De 20-jarige Friese soldaat heeft er weinig vertrouwen in. Hoewel ze wat training hebben gekregen, blijven het amateurs. ,,Ik heb nou niet het idee dat ze nuttig werk doen.” Patrouilles in het holst van de nacht met ongeletterde provincialen: niet bepaald de favoriete bezigheid van Daniël en zijn kornuiten. Liever gaan ze er overdag op uit om informatie in te winnen bij lokale sheiks of om te checken of waterpompen nog deugen. ,,Een beetje kletsen met die mensen hier.”

Dat de politie weinig soeps is, geven ook de hoge heren inmiddels wel toe. Samen met het leger moeten de agenten de veiligheid in Irak gaan bewaken, zodat de Amerikanen kunnen vertrekken. Maar het is allemaal veel te snel gegaan. Stamleden, vrienden, familie: iedereen kon zich in de chaos van het afgelopen jaar melden voor een baantje. Geld en macht verzekerd. Na een week of twee training de straat op; het is bijna poging tot doodslag. En met een beetje pech lopen de nieuwe dienders doodleuk over naar het verzet. Of durven ze in ieder geval de confrontatie met de extremisten niet aan, bang voor het wel en wee van vrouw en kinderen. De hark moet door het korps, heeft Bagdad al laten weten. Analfabeten en bejaarden, een derde van de hele club, moeten er in ieder geval uit. Met een beetje mazzel strijken de afvallers nog een oprotpremie op van 2000 dollar, toch tweeënhalf jaarsalaris.

Een minuut of tien na de afgesproken tijd, komen de vier Irakezen opdagen. In de pick-up van hun Mitshubitshi is een stoeltje gemonteerd met een uit de kluiten gewassen miltrailleur van Russische makelij. Drie agenten dragen verschillende uniforms, de vierde een gewoon overhemd. Een koddige optocht rijdt het terrein af. Voorop de Irakezen met zaklantaarn en schietijzer, daarachter de Nederlandse jeeps, tot op de tanden bewapend.

Op de hobbelige weg langs de rivier de Eufraat liggen zwerfhonden te slapen en kijken ezeltjes versuft op naar de patrouille. Hanen kranen al om 4 uur, schijnbaar ook ontregeld door de Ramadan. Een oude boer met rood-witte theedoek op zijn hoofd komt aantuffen op een tractortje. Aan een touw trekt hij eenzelfde tractortje met daarop eenzelfde boer met eenzelfde doek. Dit is het legendarische tweestromenland van Eufraat en Tigris: de bakermat van de beschaving. Nu maken de 163 man van de Charlie-compagnie er opnieuw wereldgeschiedenis, hebben Hein, Robert en Daniël bij het bezoek van hun minister gehoord.

,,Ik had het me wel anders voorgesteld”, biecht Daniël op. Hoewel hij de ervaring in Irak voor geen goud had willen missen en de militairen de hele dag keihard werken, gebeurt er weinig spannends in al-Muthanna, vindt hij. ,,Dat is natuurlijk maar goed ook, maar het is soms best saai.” of de 25 tot 30 dagelijkse patrouilles nut hebben, weet hij niet, maar over de hulpprojecten is hij enthousiast. Nederlanders knappen schooltjes op, leggen wegen en rioleringen aan, bouwen een slachthuis en assisteren bij het opzetten van een internetcafé voor vrouwen. ‘Hearts and minds’ winnen bij de bevolking, een nieuwe tak van sport in de krijgskunst.

Voor de soldaten van SFIR-4 zir het er bijna op. Komende maand gaan ze in groepen naar huis. Het is aftellen geblazen, bekent Daniël. Als ze terug gaan neemt iedereen twee sloffen sigaretten mee, het maximum. ,,Een euro dertig per pakje!” Thuis volgt de kroon op de maandenlange soldatengesprekken: ,,Bijna iedereen gaat een auto kopen. Velen hebben er na Afghanistan al een gekocht, maar willen nu weer een nieuwe.” Op missie verdienen militairen zowat een dubbel salaris. ,,Ik denk aan een Opel Astra of een mooie Volvo.”

Terug in al-Khidr roepen luid versterkte cassettebandjes vanuit moskeeën op tot gebed. ,,Ze beginnen weer te brullen”, glimlacht Daniël. Tussen de stank van riolen en afvalhopen, kringelen nu ook aangename etensgeuren. Nog ruim een uur en dan mag niemand meer eten. Ook de Hollanders houden rekening met de vastenmaand door niet in het openbaar te eten of drinken.

Net buiten het dorp toch nog actie. De Irakezen stoppen bij een stilstaande auto en babbelen even quasi-streng met de bestuurder. Dan gaat de duim weer omhoog en vervolgt de patrouille zijn weg. Het is de enige auto die de Irakezen die hele nacht controleren. Eventuele knutselbommen zijn in de gitzwarte nacht al helemaal onzichtbaar. Verderop ligt de Jacksonroute weer. Hein wijst naar een groepje palmen. ,,Vanaf hier zijn drie maanden geleden drie mortieren afgevuurd op het checkpoint voor het Nederlandse kamp.” Daniël kreeg er de bibbers van. ,,Als ze daarop kunnen vuren, kunnen ze ook ons kamp raken. Gelukkig schieten ze meestal mis.” De agenten schijnen met hun zaklamp tussen de palmen en kijken achterom: zien jullie hoe wij alles controleren?

In heel Irak willen arme sloebers bij de politie, in al-Khidr is een baan in het blauw helemaal een uitkomst. Van oudsher heeft haast niemand hier echt werk. Men handelt, sjachert en smokkelt een beetje. Vroeger zat de grens met Saoedi-Arabië potdicht, nu is die zo lek als een mandje. Naar verluidt slepen lokale stammen ongestoord vee, drugs en wapens af en aan. Grenspolitie is er nauwelijks, de politie staat machteloos. Daniël zegt hardop wat de hoogste rangen alleen mompelen. ,,Je kunt veel zeggen van Saddam – ik vind het een gore klootzak – maar hij had de zaak wel goed georganiseerd.”

Commandant van het Iraakse viertal is de vriendelijke twintiger Razab Samir. Ja, hijn is heel erg tevreden met de samenwerking met SFIR. Vrede en veiligheid handhaven gaat de politie prima af, vindt Samir. ,,Maar we kunnen voorlopig niet zonder de Nederlanders”, waarschuwt hij. ,,We hebben eerst zeker 250 man extra nodig rond al-Khidr en zwaardere wapens dan AK-mitrailleurs.” Samirs analyse spoort met die van SFIR-baas Matthijssen. De veiligheidsdiensten van al-Muthanna staan nog in de kinderschoenen en zijn niet volgroeid wanneer Nederland zich half maart terugtrekt. ,,Ze kunnen het nog niet alleen en zijn onvoldoende bewapend tegen terroristen”, voorspelt Matthijssen.

Het is de nachtmerrie van de krijgsmacht dat geen land wil opvullen wat SFIR achterlaat. Als in Najaf de vlam weer in de pan slaat, gaat het ook in de ‘Nederlandse’ provincie geheid mis . Wat in ruim anderhalf jaar aan leger en politie is opgebouwd, kan dan binnen een paar maanden vervallen tot chaos. Zijn twee collega’s dan voor niets gesneuveld, vragen militairen zich af.

Van veraf fonkelen de twee oranje lichten van de fitnesstent al weer. Nadat de Irakezen zijn uitgezwaaid, gaat het op topsnelheid naar ‘Het nieuwe tijdperk’.

“In eerste instantie had ik helemaal niets door. Ik werd achteruit geslagen en viel door de harde knal. De chauffeur vroeg: alles goed, sergeant? Ik was bovenop hem terecht gekomen, maar voelde niets. Dus zei ik dat ik niets mankeerde. We zijn toen direct verder gereden, want het is onze vaste drill dat we direct de killing zone verlaten. Pas toen we weer stopten, zag ik dat ik flink geraakt was.

Sergeant Peter is de pelotonscommandant van de bevoorradingsploeg bij de Nederlandse troepen in de Zuid-Iraakse provincie Al-Muthanna. Zijn achternaam blijft geheim, maar de 36-jarige militair uit het oosten des lands wil best wat vertellen.

De vrachtwagen van Peter reed op de ochtend van 7 oktober als nummer vier in een konvooi van twaalf voertuigen. “Ik stond achter de mitrailleur bovenuit de cabine naar de omstanders te zwaaien. We reden aan de rand van Ar-Rumaytah. De klap kwam totaal onverwacht.”

Het explosief was waarschijnlijk een thuis gefabriceerde Claymore-mijn. Bij ontploffing spatten de kogeltjes in de mijn alle kanten op. Officieel raakte Peter lichtgewond, maar de militaire term doet de waarheid geweld aan. Liefst 17 scherven boorden zich in het lijf van de sergeant. “Dat kunnen kogeltjes zijn, maar ook splinters van het voertuig.” Zo werd weer eens duidelijk waarom de Nederlanders in de doorgaans vriendelijke omgeving toch scherfvesten dragen. “Dat vest heeft me gered. We hadden ook scherfwerende dekens in de cabine van de vrachtwagen, maar daar is een aantal scherven doorheen gekomen.”

Over de medische behandeling niets dan lof. “Die begon al in de ziekenauto en daarna in Camp Smitty. Terwijl ze de operatiekamer klaarmaakten, kon ik al met het thuisfront bellen.” Op twee na zijn alle splinters verwijderd uit schouders, armen en bovenbenen. “Één splinter zit nog steeds 8 centimeter diep in mijn linkerschouder. Hij is helemaal ingekapseld door het lichaam. Die halen ze er niet meer uit.”

Tot verbazing van de dokters en zichzelf, heeft de pelotonscommandant totaal geen pijn. Vorige week kwam hij uit het ziekenverblijf. Haat of wrok heeft hij niet. De politie in Ar-Rumaytah heeft een verdachte opgepakt die de knutselbom kan hebben geplaatst, maar Peter is niet geïnteresseerd. “Ik zou niet weten wat ik er mee opschiet als ik weet wie het heeft gedaan.” Hij blijft opvallend ontspannen. “Ik zat al gein te maken in de ambulance.” Maandag kwam minister Kamp (Defensie) even een kijkje nemen. “Die heeft me zelfs in mijn blote kont gezien. Dat maakt me niets uit.”

Sergeant Peter is door de wol geverfd. Hij diende ook al in Bosnië en Afghanistan. Naar huis gaan is niet in hem opgekomen. “Dan laat je toch je peloton in de steek.” Hij is wel al weer aan de slag, maar wil graag weer gaan rijden. “Ik ben nog niet buiten het kamp geweest, omdat ik twee keer per dag de wond moet laten spoelen. Zodra ik de mogelijkheid krijg, wil ik er weer uit. Dan ga ik gewoon weer zwaaien naar de mensen.”

Ze hebben de barricades verlaten om een blauw bankje aan het Binnenhof in te nemen. Diederik Samsom (32) verruilde de spetterende actie van Greenpeace voor de sputterde fractie van de PvdA. Vredesactviste  Krista van Velzen (29) staakte de demontage van kernonderzeeërs en vecht nu namens de SP voor vrede op aarde. Directeur van Milieudefensie Wijnand Duyvendak (46) kapte het bulderbos en bestrijdt het wild geraas nu voor GroenLinks.

Samsom debuteerde vorig jaar in Den Haag, Van Velzen en Duyvendak een jaartje eerder. Het trio weet al wat politieke succesjes op te sommen. Zo heeft Samsom geld losgepeuterd voor milieuhandhaving en de energiepremieregeling en wierp zijn kruistocht tegen afvalexport vruchten af. Duyvendak ziet effect van zijn pleidooi voor veilige olietankers en spoorwegovergangen.

Van Velzen sleepte een verbod op chloortransporten binnen en jaagt de strijd tegen handel in honden- en kattenbont aan. ,,Ik merk dat ik heel cynisch ben. Ik pak geen grote onderwerpen aan als er toch niets te bereiken is.” Omdat het Den Haag koud liet dat ABN Amro geld stak in een bedrijf dat clusterbommen produceert, voerde ze campagne buiten de kaastolp. ,,Dan komt de activist in mij omhoog. En met succes! Drie weken geleden kreeg ik een brief van ABN Amro. Ze schreven dat ze het fantastisch vonden dat we het onderwerp aangeroerd hadden. Ze hebben besloten eruit te stappen en het hele beleid van investeringen. Soms moeten maatschappij en bedrijfsleven blijkbaar tien stappen voor de politiek uitlopen. Ik ben blij dat ik bij een partij zit waar ik de keuze tussen politiek en actievoeren niet hoef te maken.”

Volgens Duyvendak is zijn effectiviteit als actievoerder en politicus vergelijkbaar. ,,Bij Milieudefensie was het politiek ook moeilijk resultaat boeken. Bedrijven zijn wel heel gevoelig voor druk. We zijn bijvoorbeeld naar Hak gegaan, want we wilden biologische appelmoes. En we gingen naar een bank om ze te weerhouden van een investering in een regenwoud.” Dan heeft zijn jarenlange verzet tegen de uitbreiding van Schiphol misschien nog wel minder opgeleverd. Duyvendak: ,,Het bulderbos is wel een begrip geworden, waardoor voor velen duidelijk werd welke milieu- en geluidsproblemen aan Schiphol kleven. Natuurlijk, de vijfde baan er gekomen. Maar je moet in decennia denken. Met die bril moet je je successen beoordelen. Ik ben ervan overtuigd dat de milieugrenzen over tien jaar strenger zullen zijn dan nu.”

Samsom merkt dat hij als milieuman van de 42-koppige PvdA-fractie wel meer voor elkaar krijgt. ,,Dat was één van de redenen voor mijn overstap. Bij Greenpeace moet je in termijnen van 10 tot 20 jaar denken. Het verbod op walvisjacht, kernproeven en het dumpen van nucleair afval. Het hoort allemaal bij de strijd waarin ik meegestreden heb.” Vrijbuiters waren we, vertelt de Delftse ingenieur. ,,Als je een idee had, charterde je een schip en ging je aan de slag. Dan spatte het water rondom je op en had je echt het gevoel dat je bezig was. De frustratie de dag erna was des te groter als ik merkte dat al die opwinding en al die adrenaline niets had veranderd. Uiteindelijk kan alleen de politiek de bal inkoppen.”

Activisten voor dierenrechten of wereldvrede gaan tegenwoordig vrij rap als ‘terrorist’ door het leven, tot ergernis van Van Velzen. ,,Het is een hype om alles direct terrorisme te noemen. Het is een leuke kapstok waar je van alles aan kan hangen.” Het SP-Kamerlid baalt ook van collega’s die haar aanspreken op het gedrag van gewelddadige activisten. ,,Ik vertegenwoordig hier geen mensen die met geweld en anonimiteit dingen in de maatschappij willen losbreken. Maar dat wordt me wel meteen in de schoenen geschoven.”

Als er één Kamerlid als terrorist is neergezet is het wel Duyvendak. Publicist Peter Siebelt zet hem in zijn boekje Rara wie ben ik? neer als een voormalige linkse crimineel. Duyvendak: ,,Ik word beschuldigd van de verschrikkelijkste acties, tot bomaanslagen aan toe. Dan denk ik: je moest eens wéten! Ik was in die tijd juist altijd heel erg tégen die bomaanslagen. Je voelt je zo miskend. Het is toch gek dat Siebelt mij nooit iets heeft gevraagd. Kom dan een keer praten! Heel vervreemdend, zo’n discussie over mij. Het is iets dat je zou kunnen dromen, maar het is gewoon werkelijkheid!”

De kraak- en actiegroepen waar Duyvendak zich begin jaren 80 in bewoog waren volgens hem ‘een optelsom van losse activiteiten, waarbij mensen elkaar soms wel en soms helemaal niet kenden.’ Daar waren mensen bij die geweldadiger waren, erkent de GroenLinkser. ,,Toen dacht ik: dat kan best naast elkaar bestaan. Je moet je niet bemoeien met de keuzes van anderen. Daar ben ik heel erg in veranderd. Ik heb gezien hoe destructief geweld is voor mensen en hun beweging. Ik ben nu veel principiëler geweldloos dan toen. Ik heb spijt dat ik me er niet scherper tegen heb gekeerd. Aan de andere kant: wie had er zich wat aangetrokken van een jochie van 22 jaar?”

Geweldloosheid. Regel nummer 1 volgens de drie. Maar je moet je toch altijd aan de wet houden? ,,Ik heb natuurlijk wel regels en wetten overtreden”, biecht Samsom op. ,,Dat was vanuit een heel belangrijke filosofie, waar ik nog steeds achter sta. Tegen een politieman die mij lossneed van een nucleair transport heb ik wel eens gezegd ‘ik strijd voor regels van over tien jaar’. Ik geloof dat je de voortgang van het milieubeleid ook op die manier kan stimuleren. Dat klinkt rabbiaat, maar het is een effectieve manier van je mening geven. Jody Williams won de Nobelprijs voor het landmijnenverdrag. Die heeft in haar actieleven heel wat hekken illegaal overgestoken. De balans valt voor haar positief uit. We hebben geen gelijk, we proberen het te krijgen.”

Van Velzen en Duyvendak zijn gelijkgestemd. Het mag niet stiekem, luidt regel nummer 2. Het GroenLinks-Kamerlid: ,,Je kan een keer een wet overtreden, maar je moet er niet voor weglopen en het moet uiteindelijk gericht zijn op parlementaire besluitvorming.” Dat is regel nummer 3. ,,Je kan best eens een keer symbolisch een trein blokkeren, maar je kan niet zelf een transport van wapens gaan tegenhouden. Door de actie moet het parlement besluiten tot beëindiging van die wapentransporten. Anders is het eigenrichting. Misschien dat ik op dat punt nog het meest veranderd ben.”

Waar Samsom en co het hoofd konden breken over de vraag of ze een hekwerk mochten openknippen, ging vredesactiviste Van Velzen een stuk verder. ,,Bij een campagne in Schotland heb ik twee bloedserieuze pogingen gedaan om een onderzeeër met kernwapens aan boord uit de roulatie te halen. Ik ben met gereedschap die kant op gegaan om de sonar onklaar te maken. Het ging niet om grote materiële schade, maar om te voorkomen dat die boot uit kon varen, uiteindelijk symbolisch.” Ze werd gepakt en zat een tijd in de gevangenis. Kan gebeuren. Ook illegale acties die geweldloos en aangekondigd zijn, zijn strafbaar. ,,Dan heb je de verantwoordelijkheid te dragen.”

Van Velzen kent ook voorbeelden waar ‘wetsovertreding heeft geleid heeft tot wetsverbetering’. Zo is daar de zwarte vrouw Rosa Parks, die in de VS illegaal voorin een bus ging zitten. Ze kwam in de gevangenis, maar luidde het begin van het einde in van het wettelijke verschil tussen blank en zwart.

Inmiddels is Van Velzen voorzichtiger. ,,Ik vind dat je als Kamerlid en medewetgever veel kritischer moet zijn. Maar ik ben een paar maanden geleden nog wel in België geweest bij het operationele hoofdkwartier van de Navo. Daar gingen wij met honderden mensen een inspectie uitvoeren. Aangekondigd. Heel vredig allemaal. Nou, dan klim ik wel over een hek heen om een groter probleem aan te kaarten. Ik weet dat het niet mag. Het is heel erg op het randje. Voor je het weet zit je in een soort bandeloosheid of anarchie. Ik vind dat je dat als mens niet kan doen en als politicus al helemaal niet.”

Duyvendak zou zich ‘best eens ergens aan een hek kunnen vastketenen’, maar ziet het niet als prioriteit. Hij is immers gekozen om de regering in de gaten te houden. Het is wel broodnodig dat de linkse actiegroepen zich roeren, merkt hij. ,,Vergeet niet dat de belangen, zoals het milieu, dat soort acties nodig hebben. De informele Haagse circuits, de borreltafels, de lobby’s en het geld geeft het bedrijfsleven zoveel meer macht dan bijvoorbeeld milieuclubs. Daarom is het heel belangrijk dat er meer actie is. Als een tegenwicht.”

,,Het land is vlak, de lucht bewolkt, althans in ‘t algemeen. Een koppig mensenras bevolkt het afgegraven veen”, zingt Drs. P. in ‘Oost-Groningen’. Uitgerekend hier streek de Tweede Kamer gisteren neer om voor het eerst in de geschiedenis buiten het Binnenhof een minister aan de tand te voelen.

En ja, de veenkoloniën waren ook gisteren vlak en de lucht bewolkt. Maar koppige mensen? De 200 toehoorders in het waterschapshuis in Veendam in  ieder geval niet. Gedwee beluisterden ze de bespreking van hun veengebied. Tot slot mochten de dames en heren politici zich zelfs verheugen in een applausje.

Minister Veerman (Landbouw) draait er niet omheen: ,,De regering regeert over heel het land. Dat is wel goed te bedenken als men in de regio is.” Geen cadeautjes omdat de vergadering in Veendam is. Het publiek knikt. Dat hadden ze ook niet verwacht.

‘s Ochtends was er de traditionele hoorzitting, waarin afgevaardigden van organisaties die het goed voorhebben met de regio op de Kamerleden inpraatten. Zo onthulde voorzitter Edelenburch van de stuurgroep Veenkoloniën dat het gebied op de as Randstad-Hamburg-Polen ligt. Dat had ze ontdekt toen de stuurgroep plannen voor de regio opstelde. Toen die klaar waren, was in Den Haag het geld op. Maar ook zonder geld kan veel, zei ze monter. Aanleg van wegen, landbouwontwikkeling, soepeler regels voor het onderwijs.

Volgden mannen in pakken, van aardappelfabrikant tot schooldirecteur. Het was vijf voor twaalf, maar ‘win-win-situaties’ lagen in de regio voor het oprapen. Nodig was ‘een stukje innovatie’ om ‘iets van de gloed van de Randstad te kunnen importeren’. De werkloosheid schiep kansen: ,,Het vinden van arbeidskrachten is hier geen probleem.” Dankzij boer Groenerveld kwam de aap uit de mouw. ,,We hebben uiteindelijk gewoon een paar centen nodig. Iedereen lachen. Centen van de politiek, dat verwacht niemand. Toch leuk dat ze langskomen!

Hoe anders was dat 30 jaar geleden. Toen kwam er ook een Kamercommissie naar de veenkoloniën. De arbeidsomstandigheden waren slecht, scholen moesten ‘s middags soms dicht door de stank die het afvalwater van de strokartonfabrieken veroorzaakte. Een ‘noodklok-comité’ van ondernemers sloeg de handen ineen met de communisten van CPN’er Fré Meis. Het ging er luidruchtig aan toe. Ze waren het beu. Er ging fysieke dreiging van uit, de urgentie was duidelijk. Philips kwam naar het noorden en een boel geld.

Als initiatiefnemer Weisglas halverwege het debat de zaal binnenkomt, heeft Veerman toch nog een verrassing. Hij omarmt het voorstel van PvdA-Kamerlid Waalkens een Mansholt-leerstoel aan de Groningse universiteit te sponsoren. Uiteraard vernoemd naar wijlen de Groninger Sicco Mansholt, die een grote rol speelde bij de modernisering van het Europese landbouwbeleid.

,,Ik heb nog artikelen geschreven met Mansholt in de tijd dat ik nog nadacht en schreef”, vertrouwt Veerman het publiek toe. ,,Het is een mooi initiatief: een leerstoel, gericht op de plattelandontwikkelingen in deze regio.”

Verder is het een doodgewoon debat, waarin Kamerleden weinig gedaan krijgen. Zo hoort het ook, legt Weisglas na afloop uit. ,,Politici zouden geen knip voor de neus waard zijn als ze tijdens een debat in Veendam iets anders zeggen dan in de Kamer.”

Dus zo’n regionaal debat levert alleen wat extra lokale media-aandacht en 200 bezoekers op? ,,Dat is meer dan in de Tweede Kamer en de volgende keer komen ze misschien naar Den Haag”, hoopt Weisglas. ,,Het gaat om de symboliek: de politiek komt naar je toe.”

Den Haag – Waterstofperoxide is een uiterst reactief goedje. Het valt gemakkelijk uiteen in radicalen. Die reageren met andere stoffen, vormen nieuwe radicalen en ontketenen zo een kettingreactie.

Staat de stof (H2O2) bij technici en historici bekend als de drijvende kracht achter raketten, Nederlandse politici kennen het spul toch vooral als het haarbleekmiddel van Tweede-Kamerlid Geert Wilders. De uiterst reactieve VVD´er valt gemakkelijk uit en doet radicale uitspraken. Daarop reageren dan weer anderen.

De vorige VVD-leiders Hans Dijkstal en Gerrit Zalm vroegen de nu 40-jarige Wilders om alsjeblieft zijn coupe Mozart in te ruilen voor een wat meer doorsnee haardos. Het excentrieke kapsel van de ´blonde engel´ zou op televisie te veel afleiden van de liberale boodschap. Daar gelooft Wilders, die al ruim 20 jaar de waterstofperoxide hanteert, helemaal niets van. Zijn boodschap is immers niet mis te verstaan.

En óf de Limburger helder is. Na een kruistocht tegen de psychisch arbeidsongeschikten in de wao, voert hij dezer dagen een ware ´jihad´ tegen het moslimextremisme. In Nederland ziet hij de islam alleen door de vingers als de gelovige vrouwen blootshoofds rondlopen en hun mannen louter brave moskeeën bezoeken. Vorige week in HP/De Tijd: “Niks integratie. Assimilatie! Thuis lopen ze maar met hoofddoekjes op en slachten ze hun schapen, daarbuiten gedragen ze zich als ieder ander.” Eerlijk is eerlijk: al in 1999 waarschuwde Wilders voor de gevaren van het moslimextremisme. Sinds de aanslagen in de VS van 11 september 2001 wordt zijn taal met de dag feller. Moskeeën en moslimscholen die onverdraagzaamheid prediken, moeten dicht. Imams die oproepen tot een heilige oorlog moet Nederland ´per direct´ terugsturen ´naar hun hol in Saoedi-Arabië´. Criminele allochtonen moeten ´in een kamp´ om hen ´dwangarbeid te laten verrichten´.

Streek Wilders met zijn radicale taal tot dusver vooral zijn collega´s bij andere politieke partijen tegen de haren in, na de laatste erupties van de Venlonaar is ook de VVD ontzet. In het interview in HP/De Tijd moeten niet alleen de moslims het ontgelden, hij maakt zijn collega´s ook doodleuk uit voor grijze muizen. Naar buiten toe houden de verontwaardigde fractieleden hun kaken op elkaar, maar intern kreeg Wilders een stortvloed van kritiek te verduren. Hij weigert zijn excuses aan te bieden. “Wat ik wel zeer betreur is dat mijn woordkeuze de aandacht van de inhoud heeft afgeleid,” knarsetandde hij tegenover deze krant. “Maar het gaat mij om de inhoud en daar sta ik pontificaal achter,” klonk het al weer strijdlustig.

Al sinds Geert Wilders in 1998 aan de slag ging als lid van de Tweede Kamer laat hij een spoor van krasse uitspraken na. Een jaar na zijn aantreden zorgde hij voor de eerste keer voor ophef. D66-Kamerlid Schimmel noemde zijn voorstel om wao´ers met psychische problemen te herkeuren ´asociaal´. Wilders reageerde meteen en verweet zijn coalitiegenote een gebrek aan creativiteit. Schimmel moest wat hem betreft ´een frisse neus halen in plaats van iedere keer dezelfde grammofoonplaat af te draaien´. Anno nu lijkt dat misschien niet de meest schokkende uitval, maar in het makke politieke landschap van Paars II was dergelijke onparlementaire taal ongehoord. In die jaren hikte de teller van het aantal wao´ers tegen het miljoen aan. Daarmee was Nederland volgens Wilders de ´dorpsgek van Europa´. Degenen die dat niet zagen waren wat hem betreft ´horende doof en ziende blind´. En hoewel het de VVD´er vaak veel te langzaam gaat, blijkt hij niet tegen de bierkaai te vechten. Inmiddels zijn de wao-regels een stuk strenger.

Wilders heeft zijn rechtse directe niet van een vreemde. Na banen bij de Ziekenfondsraad en de Sociale Verzekeringsraad werkte hij van 1990 tot 1998 als beleidsmedewerker voor de VVD-fractie. Daar maakte hij deel uit van het fameuze klasje jonge liberalen van toenmalig VVD-leider Frits Bolkestein. Met zijn grote voorbeeld brainstormde hij en leerde hij scherpe speeches schrijven.

Niet het overschot aan wao´ers of moslimextremisten lokte Wilders trouwens naar het Binnenhof, maar een hartgrondige afkeer van linkse politiek. In het dagblad Trouw schetste Wilders vorig jaar een rampscenario als ´links´ aan de macht zou komen. “Alles zou fout gaan. De staatsschuld zou torenhoog worden, de uitkeringen stijgen, asielzoekers zouden in paleizen worden gehuisvest en de overheid zou alom aanwezig zijn, nog net niet genoeg om te controleren of je je tanden drie keer hebt gepoetst.”

Vriend en vijand staan bij tijd en wijle perplex hoe Wilders met zijn uitaltingen als een olifant door allerlei porseleinkasten banjert. Het is deels strategie, zo geeft hij toe. “Wanneer je iets wilt bereiken, moet je uitdagen,” zei hij onlangs in Nieuwe Revu. “Anders krijg je in dit gezapige kikkerlandje geen aandacht. Altijd drie stappen verder gaan dan eigenlijk gewenst is, het is de enige manier om een discussie op gang te krijgen.”