Zondag openen de kroonprinsen Willem-Alexander en Naruhito van Japan het Derde Wereld Water Forum in het Japanse Kyoto waar die negatieve trend gekeerd zou moeten worden. Een onlangs gepubliceerd rapport van de Verenigde Naties constateert dat de wereldwijde watercrisis steeds erger wordt, maar dat de politieke wil om deze trends te keren onvoldoende aanwezig is. Van de doelen die de afgelopen 25 jaar op allerlei goedbedoelde conferenties zijn gesteld om het wereldwijde waterbeheer te verbeteren is ,,bijna geen enkele bereikt,’’ stelt het rapport.

,,Het is nu tijd voor actie’’, zei Willem-Alexander drie jaar geleden in zijn slottoespraak op het tweede waterforum in Den Haag. En in Kyoto presenteert de organiserende Wereld Water Raad (WWC) dan ook het rapport Wereld Water Acties, dat een overzicht geeft van de activiteiten die overal ter wereld worden ondernomen om het waterbeheer te verbeteren.

Tussen het ontwikkelen van visies en actieplannen door, gebeurt er echter veel te weinig, terwijl watervoorraden slinken door bevolkingsgroei, milieu vervuiling en klimaatverandering, stelt de VN. ,,Meer dan 2,2 miljoen mensen sterven jaarlijks aan de gevolgen van ziektes die verband houden met besmet drinkwater en slechte sanitaire voorzieningen’’, meldt het rapport. Volgens prognoses kampen in 2050 tussen de 2 en de 7 miljard mensen met waterschaarste.

Vorig jaar sprak de internationale gemeenschap op de wereldtop in Johannesburg nog af dat in 2015 het aantal mensen zonder toegang tot veilig drinkwater en primaire sanitaire voorzieningen moet zijn gehalveerd. Behalve politieke wil, is hier vooral geld voor nodig. Tot afgrijzen van veel maatschappelijke organisaties wordt voor dit miljardenprijskaartje steeds vaker voor naar het bedrijfsleven gekeken. Ook het VN-rapport noemt publiek-private samenwerking, het toverwoord in waterland, essentieel.

Bij onwikkelings- en milieuorganisaties gaan de haren dan echter meteen recht overeind staan. Bedrijven investeren immers alleen als er geld te verdienen is. Toegang tot schoon water moet volgens hen een grondrecht zijn voor iedere wereldburger. Ook op het forum in Den Haag werd deze discussie keer op keer gevoerd. Nederland kreeg het toen niet voor elkaar om water als grondrecht in de ministersverklaring te krijgen. ,,Water mag nooit gratis verstrekt worden, want dat leidt tot verspilling’’, was de heersende opvatting.

Volgens staatssecretaris Van Ardenne (Ontwikkelingssamenwerking), die de Nederlandse delegatie leidt bij de afsluitende ministersconferentie, is de discussie over privatisering van de watersector een gepasseerd station. ,,Het is een fenomeen dat voortschrijdt. Het is nu een kwestie van erop inspelen.’’ Wel moeten overheden strenge regels en voorwaarden stellen en juist daar schort het volgens haar in ontwikkelingslanden vaak aan. ,,Als we niet oppassen staat de overheid met de handen in de lucht, vooral in de Derde Wereld.’’

Nederland kan bij het oplossen van die immens internationale waterproblemen een veel grotere rol spelen, stelt voorzitter W. Segeren van het Nederlands Water Partnerschap, dat de bijdragen van overheid, bedrijfsleven en andere organisaties aan het waterforum coördineert. Volgens deze professor beschikt Nederland over 10 procent van de kennis over waterbeheer, maar is de werkelijke bijdrage aan projecten wereldwijd slechts 1 procent. Dit komt volgens hem doordat grote publieke partijen als Rijkswaterstaat en de waterschappen geen risico’s mogen nemen en veel bedrijven zo gespecialiseerd zijn dat ze slechts kleine onderdelen van projecten aankunnen. ,,Zowel de Nederlandse dominee als de koopman komen zo niet aan hun trekken.’’

Waar Van Ardenne zich vooral bemoeit met de ministersconferentie op 22 en 23 maart is staatssecretaris Schultz van Haegen (Waterstaat) de hele week in Kyoto aanwezig om toespraken te houden en overeenkomsten te tekenen. Naast Schultz en prins Willem-Alexander zijn ook talloze andere Nederlanders betrokken de meer dan 350 sessies over de uiteenlopende wereldwaterproblemen van het terugdringen van de schaarste en armoede tot het voorkomen van grote overstromingen.

De Nederlandse delegatie voor het waterforum telt naast overheidsinstellingen als Rijkswaterstaat en de Unie van Watersschappen (UvW) ook kennisinstituten, bedrijven als Dura Vermeer, Shell en Heineken en maatschappelijke organisaties als het Wereld Natuur Fonds (WNF) en Simavi.

Dat blijkt uit een zogenoemde rentabiliteitsstudie naar de spoorlijn, die vrijdag door het kabinet is besproken. De totale onderhoudskosten liggen nog miljoenen hoger, maar een deel ervan kan worden terugverdiend met de vergoeding die gebruikers van de Betuweroute moeten gaan betalen, waarschijnlijk ongeveer 40 eurocent per kilometer.
De 160 kilometer lange Betuweroute kan waarschijnlijk vanaf 2007 gebruikt worden. Er kunnen elk uur tien treinen per richting over heen rijden.

Met de conclusie van de studie is het sprookje van een ‘gratis’ goederenlijn definitief voorbij; net als alle andere spoorlijnen kost de Betuweroute geld. Het departement heeft jarenlang stug volgehouden dat de kosten van het beheer en onderhoud weg zouden vallen tegen de gebruikersvergoeding. Daarbij werd echter aangenomen dat bedrijven ook voor ruim 800 miljoen euro in de lijn zouden investeren, maar die zien daar geen been in.

Het is zelfs onduidelijk of de spoorlijn ooit geld gaat opleveren. Als het bedrijfsleven meer vertrouwen krijgt in de lijn en er in wil investeren, zou de Betuweroute alsnog winstgevend kunnen worden. Maar dan alleen op lange termijn en afhankelijk van de marktsituatie, blijft het ministerie nu voorzichtig. Ambtenaren werken de precieze kosten momenteel verder uit en buigen zich daarbij ook nog over de exacte hoogte van de gebruikersvergoeding.

Het megaproject heeft door de jaren heen veel weerstand opgeroepen. De aanlegkosten zijn opgelopen naar 4,5 miljard euro, het drievoudige van het bedrag dat begin jaren ’90 was becijferd. Diverse onderzoeken hekelden al de spectaculaire overschrijding van de budgetten. Om die reden wilde de LPF de aanleg van de hele lijn helemaal stilleggen. Ondermeer omdat al ruim 3 miljard euro is uitgegeven aan de lijn voelden CDA en VVD daar niets voor en werd in het strategisch akkoord besloten tot de rentabiliteitsstudie.

De conclusies van de studie zijn daarom extra pijnlijk voor LPF-minister De Boer. De suggesties van zijn partij om personentreinen of alternatieve vervoersvormen over de route te laten rijden, worden in de studie  subiet van de hand gewezen. Alleen vervoer van opleggers van vrachtwagens op treinwagons maakt enige kans. Verder wijst het ministerie erop dat het drukke gewone spoornet wordt ontlast door de Betuweroute.

Ook rept de studie van maatschappelijk en economisch belang van de Betuweroute, hoewel onduidelijk is in hoeverre de Nederlandse economie bij de goederenspoorlijn gebaat is. Internationaal is de lijn echter van grote betekenis, zo bedrukt het verkeersministerie. Het departement verwacht dat het vervoer van vracht over de rails de komende jaren een grote vlucht neemt.

Twee weken na haar afscheid van het Binnenhof viert de vorige minister van Verkeer en Waterstaat een van haar grootste politieke triomfen. Donderdag is ze aanwezig bij de opening van de vijfde start- en landingsbaan van Schiphol. Een week later wordt die baan voorzichtig in bedrijf genomen en gaat ook een heel nieuw stelsel van lawaai- en milieunormen in.

Afgelopen voorjaar sleepte Netelenbos in haar allerlaatste debatten met zowel Tweede als Eerste Kamer de benodigde toestemming voor de nieuwe normen in de wacht. Ze dreigde daarbij met forse vertraging van de ingebruikname van de Polderbaan als de parlementariers bleven twijfelen. ,,Powerplay”, constateerde zelfs senator Castricum van Netelenbos’ eigen PvdA. ,,Ik ben heel tevreden”, zegt de 58-jarige Hoofddorpse ruim een halfjaar later.

,,Dit was het dossier waarvan iedereen had voorspeld: dit komt nooit goed”, herinnert Netelenbos zich. De sceptici dachten vooral dat de harde milieulijn van VROM-minister Pronk niet te verenigen was met de aanpak van Netelenbos, die vanuit haar functie juist voor de belangen van de luchtvaart moest staan. De partijgenoten vonden elkaar en rondden het dossier op de valreep af.

En dat terwijl het ministersduo bij aantreden in 1998 direct werd opgescheept met een negatief oordeel van de Raad van State over de vijfde baan en een woud van onbegrijpelijke luchtvaartregels. ,,De discussie was nogal vastgelopen. Niemand begreep er meer iets van. We stonden bijna elke week in de rechtszaal tegenover de milieubeweging en er was bijna iedere week een debat over Schiphol in de Tweede Kamer.” Nadat toenmalig PvdA-leider Melkert vertwijfeld had uitgeroepen ,,horendol” te worden van de onbegrijpelijke discussies, kwam Netelenbos met een zogenoemde schoonschip-notitie.

Langzaam gingen overal lichten op groen voor de aanleg van de vijfde baan. Alleen de milieuclubs en sommige bewoners uit de omgeving van het vliegveld bleven volharden in verzet tegen uitbreiding van Schiphol, onder leiding van het huidige GroenLinks-Kamerlid Duyvendak. ,,Hij had een andere agenda. Hij wilde bij Schiphol de milieubeweging zichtbaar maken”, denkt Netelenbos. Dat heeft haar gestoord. ,,De milieubeweging heeft de voordelen van een vijfde baan altijd onder tafel gemoffeld. Dankzij die baan komt er veel minder geluidsoverlast in Buitenveldert, Zwanenburg en Amsterdam.”

Essentieel in het schone schip dat Netelenbos wilde maken, waren nieuwe geluids- en milieunormen. Deze moesten meetbaar zijn en aansluiten bij de norm, die overal in Europa gebruikt wordt (Lden). Daarvoor moesten het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) en onderzoekers van TNO de oude Nederlandse geluidsnormen (Ke), vernoemd naar professor Kosten die ze in de jaren ‘60 bedacht, omrekenen zonder dat het Schiphol-lawaai mocht toenemen. ,,Dat was een lastige”, geeft Netelenbos toe. ,,Het is technisch heel complex. Er is voor leken geen touw aan vast te knopen. De burger vertrouwt dat niet. Veel mensen hebben het idee dat ze niet serieus worden genomen.”

Ook de Tweede Kamer vertrouwde de uitwerking de knappe koppen van het NLR en TNO niet helemaal. Netelenbos wendde zich daarom tot professor Berkhout, een van de twee Nederlandse experts op het gebied van vliegtuiggeluid. Die kwam met een zeer kritisch rapport, waarin hij de uitwerking van de nieuwe normen aanviel en de minister aanraadde veel meer meetpunten in de omgeving van Schiphol neer te zetten.

Netelenbos maakte korte metten met het rapport, omdat Berkhout te veel uit zou zijn op eigen eer. ,,Hij wilde de Berkhout-norm invoeren, net als zijn leermeester Kosten een eigen norm had gehad. Hij moest zich houden aan de Europese norm en gewoon een technische doorrekening moest maken. Hij ging opeens polderen met allerlei hoorzittingen en zo. In andere landen voeren commissies gewoon uit wat de opdracht is. Daarom kunnen we in de toekomst beter buitenlanders vragen voor dit soort technische opdrachten.”

Ook een andere groep deskundigen, de zogenoemde commissie-MER, vond dat Netelenbos niet kon aantonen dat de geluidsoverlast in de toekomst gelijkwaardig is. ,,Maar ze konden het omgekeerde ook niet aantonen”, weet Netelenbos nog. ,,Er wordt wel eens gedacht dat wij een dirty game spelen, maar de regels voor Schiphol zijn de strengste ter wereld.”

Terwijl Netelenbos de nieuwe Schiphol-normen door het parlement heen wurmde, repte Schiphol al weer van een toekomstige zesde en zevende start- en landingsbaan. Netelenbos gelooft niet dat dit binnen de regels voor geluid en milieu kan, maar denkt ook dat het te duur is. ,,Dan moeten bijna alle banen worden verlegd en dat kost miljarden.”

Nu de luchtvaart in de hoek zit waar de klappen vallen, verwacht Netelenbos bovendien minder heil van stillere vliegtuigen dan voorheen, omdat er nauwelijks geld is voor technisch onderzoek. ,,Tegen 2010 loopt Schiphol tegen de grens van de normen aan”, voorspelt ze.

Op termijn is er dan volgens Netelenbos maar een oplossing voor de BV Nederland. ,,Als het bedrijfseconomisch de moeite waard is, is een vliegveld op een eiland in zee onvermijdelijk. Er zit nog een enorme groei van het vliegverkeer aan te komen vanuit Azie. Ik heb al een keer aan de Britten aangeboden om samen een vliegveld in zee te maken, maar zij waren er mentaal niet klaar voor na een fiasco met een eiland in de Thames.”

Ze is jong, ze is vrouw en ze heeft lang blond haar en zonder als staatssecretaris ook maar een komma in een wet veranderd te hebben is ze plots de belangrijkste VVD’er na partijleider Zalm en vice-premier Remkes. Daar zijn wenkbrauwen over gefronst. Schultz van Haegen wijst erop dat de roep om een jongere generatie, om meer vrouwen en meer bestuurders al eerder dit jaar de kop op stak bij de VVD, maar erkent ook dat ze haar verschijning mee heeft.

,,Je moet natuurlijk niet ontkennen dat het er steeds meer om gaat hoe mensen overkomen. Maar als dat het enige zou zijn, nam mijn partij wel een heel groot risico. Je moet af en toe ook nog wat zeggen.’’ En eerlijk is eerlijk, het palmares van Schultz van Haegen is niet zonder politieke triomfen. ,,Ik heb de VVD in Leiden van de oppositie in de coalitie geholpen en kreeg bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen de meeste stemmen van iedereen in Leiden’’, onderstreept ze zelf. ,,Mensen vinden dat ik betrouwbaar en open overkom. Ik hoop dat te blijven.’’

In januari besloot Schultz van Haegen nog om al die goede eigenschappen in te zetten als wethouder in Leiden en weigerde zich te kandideren voor de Tweede Kamer. Nu ze ,,na lang nadenken’’ toch aan het Binnenhof is beland, heeft ze echter de smaak te pakken. ,,Ik zou graag doorgaan met wat ik nu doe, maar er mag wel wat meer bij; een zwaarder pakket.’’ Toch twijfelt ze of een baan als minister niet te snel zou komen ,,Daar komt toch meer bij kijken. Ik ben net nieuw in het Haagse en heb nog maar een paar maanden tot de verkiezingen om me te oriënteren.’’

Ambities om partijleider te worden heeft ze voorlopig niet. ,,Er is nu een ander type leider nodig. Ik ben geen straatvechter.’’ Wel zou ze ,,met alle plezier’’ in de Tweede Kamer plaatsnemen als de VVD in de oppositie zou belanden. Ze kijkt met interesse naar de ,,stevige’’ debatten met ,,filosofische insteek’’, die zich volgens haar de laatste tijd afspelen.

Het meest sexy onderwerp uit de huidige portefeuille van Schultz van Haegen is zonder twijfel Schiphol. En daarbij neemt ze dan ook meteen afstand van het vorige kabinet, waar PvdA-minister Netelenbos de scepter zwaaide over de Nederlandse luchtvaart. ,,Ik wil veel nadrukkelijker de voordelen van de luchtvaart meenemen binnen de spelregels die nu voor het milieu zijn afgesproken.’’ Volgens de staatssecretaris is het tijd voor concretere oplossingen en minder ,,normdebatten’’. Ze wil daarom het platform waarin luchtvaartsector en milieubeweging vroeger overlegden, maar wat ter ziele ging door onenigheid, nieuw leven inblazen. Verder vindt Schultz van Haegen het jammer dat de luchtreizigers hun stem niet kunnen laten horen, waar automobilisten altijd op hun lobbyvereniging kunnen rekenen. ,,Een ANWB voor vliegtuiggebruikers zou interessant zijn. Bijna iedere Nederlander zit wel eens in het vliegtuig.’’

Over toekomstige groei van de luchtvaart in Nederland denkt ze helemaal anders dan Netelenbos, die de uitbreiding van Schiphol met de vijfde baan, die eind februari open gaat, welletjes vond. ,,Er moet snel gekeken worden hoe na 2010 de groei kan worden opgevangen. Er zijn twee mogelijkheden: of ‘redesign’ of een luchthaven in zee.’’ Dat eerste is volgens de staatssecretaris sowieso nodig na 2010. ‘Redesign’ is haar eufemisme voor aanleg van een zesde en zevende baan, waarbij bestaande banen veel minder of wellicht helemaal niet meer worden gebruikt.

Dat de nieuwe liberale ster aan het firmament de luchthaven op een nieuw eiland voor de kust weer van stal haalt, is opvallend. Drie jaar geleden, nadat Schultz van Haegen als ambtenaar bij Financiën zelf aan het ambitieuze plan had gewerkt, besloot de Tweede Kamer nog dat het geen haalbare kaart was. Wel zou er een onderzoek komen naar de mogelijkheden op de zeer lange termijn. Dat onderzoek, wat pas in 2005 conclusies hoeft op te leveren, is nu uitgebreid op verzoek van de staatssecretaris.

,,Ik wil dat er nadrukkelijker wordt gekeken naar de kosten en de baten van het Schiphol-gebied dat vrij zou vallen als er een luchthaven in de zee zou komen. Ook zouden er op het eiland voor de Hollandse kust, naast het vliegveld, andere activiteiten moeten komen.’’ Schultz van Haegen beseft dat het ,,een hele moeilijke optie’’ is en ,,een gigantische operatie’’, die nog vele jaren op zich kan laten wachten. Zonder het zeevliegveld is het echter op gegeven moment afgelopen met de groei van Schiphol. ,,Daarom moeten we blijven studeren.’’

Als Schiphol in de loop der jaren verder groeit, moeten ook de normen voor lawaai en milieu, die binnenkort bij de ingebruikname van de vijfde baan ingaan, weer tegen het licht worden gehouden, vindt Schultz van Haegen. ,,Ik geloof er niet in om het helemaal open te gooien, maar we moeten ons dan wel afvragen of we wat verruiming willen van de overlast. Of bijvoorbeeld van de ene stof wat meer uitstoot kan en van de andere stof wat minder.’’

Een liberaler luchtvaartbeleid betekent ook een nieuwe wind voor de kleinere vliegvelden in Nederland. Binnen milieuspelregels wil Schultz van Haegen veel meer beslissingen overlaten aan de regio’s en de luchtvaartsector. Zo mag Rotterdam Airport wat haar betreft best wat van het nachtregime afknabbelen als de regio dat wil en kunnen andere luchthavens dicht. ,,Sommige vliegvelden hebben niet heel veel bestaansrecht meer, andere hebben juist heel veel potentie. Vooral voor zakenreizigers moeten zij ook de concurrentie aankunnen met vliegvelden net over de grens.’’

Aan het eind van het interview komt de opmerkelijke overstap van Ayaan Hirsi Ali van het wetenschappelijke bureau van de PvdA naar de VVD-kandidatenlijst ter sprake. Schultz van Haegen vindt het ,,hartstikke goed’’ dat de voormalig Somalische ,,bewust voor de VVD kiest’’. ,,In wezen hebben de PvdA en de VVD dezelfde grondslag met het individu als hoogste goed. De verschillen zitten in de wijze waarop we daarmee omgaan.’’ Schultz van Haegen gelooft niet dat Hirsi Ali alleen opgenomen is door de liberalen vanwege haar allochtone afkomst en de publiciteit rond haar persoon. ,,Ook Jeltje van Nieuwenhoven is wat mij betreft welkom op de VVD-lijst.’’

Hardvochtig beleid: dat staat Nederland te wachten. De mensen die rekenen op het zogenaamde sociale gezicht van het CDA, zullen lelijk opkijken. “Links praten, rechts handelen. Het blijft altijd hetzelfde bij het CDA.”Aan het woord is PvdA-minister Tineke Netelenbos van Verkeer in haar laatste interview in die functie. De teleurstelling in de ‘nieuwe politiek’ ligt volgens haar nu al op de loer. “Die moeten wij in de oppositie uitvergroten”, zegt ze strijdlustig. “Zo gauw het CDA aan de macht is, trekt de partij naar rechts, want het is in wezen een conservatieve partij, op een vleugel van bewogen kerkleden en CNV’ers na.”

Volgens Netelenbos geldt deze analyse sinds jaar en dag voor de christen-democraten. “Mensen als Duivesteijn hebben andere dingen beweerd. Die hebben nu ongelijk gekregen”, wijst Netelenbos op de PvdA’ers onder leiding van de vice-fractievoorzitter, die heilig geloofden in een progressieve coalitie met het CDA.

Ook aan de ‘ontrouw’ van haar collega Zalm van Financiën, die nu als VVD-leider plots een hoop paarse ideeën zoals de kilometerheffing overboord gooit, heeft ze een broertje dood. “Gerrit Zalm is in staat ieder standpunt te verdedigen. Ik vind het nauwelijks geloofwaardig dat hij nu ineens het licht heeft gezien. Ik heb daar niets mee.”

In het PvdA-verleden van Zalm vindt ze een bevestiging van zijn opportunisme. “Het is een opmerkelijk politicus.”

In de ontvangsthal van het verkeersdepartement aan de Haagse Plesmanweg wijst nog steeds een bordje de weg naar de vleugel waar de Projectorganisatie Kilometerheffing huist, terwijl ‘projectorganisatie Wegverbreding’ onder het nieuwe kabinet een betere tekst lijkt.

Netelenbos voorspelt een tijd van ‘pappen en nathouden’ en een LPF-minister van Verkeer die allerlei wegen opent, die Netelenbos heeft gepland.

Van andere prioriteiten in het verkeersbeleid komt weinig terecht, denkt ze.

“Met een paar honderd miljoen extra kun je niets doen, dus dan moet je de weg slimmer gebruiken.” Invoering van de kilometerheffing is daarbij volgens Netelenbos onvermijdelijk. “De tijd zal laten zien wie er gelijk had”, daagt ze zelfverzekerd uit. “Mijn ambtenaren weten dat je niets oplost als je beprijzing schrapt”, voegt ze er dreigend aan toe.

Naast de wijzigingen op verkeersgebied, ziet Netelenbos ook de ‘verrechtsing’ op andere beleidsterreinen met lede ogen aan. “Het beleid van het nieuwe kabinet ziet er op papier uiterst hard uit naar zwakke groepen. Zonder extra geld voor onderwijs kun je niets doen en de problemen in de zorg los je niet op met een nieuw verzekeringsstelsel.”

Het boek waarin aanstaand premier Balkenende uitlegt hoe het beter moet dan paars heeft gedaan, ligt bij Netelenbos ‘bovenop het bureau’. Zo gauw die ambities nergens toe leiden, zal ze onmiddellijk aan de bel trekken, kondigt ze aan.

De ‘nieuwe politiek’ is volgens Netelenbos niets anders dan een ontwikkeling in anarchistische richting. “De LPF is antipolitiek en antimacht. Dat is anarchie.” Die afkeer van de gevestigde orde komt volgens Netelenbos door de tegenstrijdige verlangens van de burger: aan de ene kant wil hij meer vrijheid, aan de andere kant meer veiligheid en regels. En gedogen mag ook niet.

“Mensen verlangen terug naar hoe het vroeger was. Die ‘retro’ zie je overal: oude modellen auto’s, kunst en mode uit de jaren ‘50 en woningen uit de jaren ‘30. Door haar charismatische leider heeft de LPF daarop in kunnen spelen. Veel kiezers die anders niet zouden stemmen, hebben op die partij gestemd.”

Ze noemt het binnendijks, anarchistisch en populistisch. Voor iemand die graag over de grens kijkt, zoals Netelenbos, is de ‘nieuwe politiek’ zeker geen puur Hollands recept.

“Ik noem het de ‘versoaping’ van de politiek, gericht op het wegstemmen van mensen, zoals in Big Brother. Maar als je wilt besturen, kun je niet alleen populaire maatregelen nemen”, benadrukt de scheidend bewindsvrouw. “Vanaf de Gouden Eeuw is Nederland gericht geweest op het buitenland. Daar verdienen we ons geld. Dat is het verschil tussen Nederland en België.”

De PvdA moet volgens Netelenbos dan ook niet toegeven aan deze hang naar het verleden.

“Wij kijken altijd vooruit en dat moet ook”, stelt ze gedecideerd. Daarbij zou het volgens haar ‘tragisch’ zijn als de drie linkse oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SP elkaar gaan bestrijden, maar er moet er ook geen energie verkwist worden aan een fusie.

Met de keuze van haar partij om eind dit jaar al een nieuwe leider te kiezen is Netelenbos niet gelukkig. “Ik vraag me af waarom dat zo snel moet. Je moet het meteen doen of pas in de aanloop naar de verkiezingen. Dan kunnen ook nieuwe mensen van buiten de Kamer in aanmerking komen. Al zitten in het parlement natuurlijk best talentvolle mensen.”

Een voorkeur voor een van de beoogde kandidaten Bos of Duivesteijn wil ze nog niet uitspreken. Zijzelf wil zich gaan bezighouden met een andere werkwijze van de Tweede Kamer en het verhogen van de statuur van het parlement.

“We moeten af van de kleine debatjes over piepkleine thema’s met bewindslieden. De Kamer moet meer het centrum van de maatschappij worden met spannende hoorzittingen waar mensen uit de samenleving worden uitgenodigd. Een soort parlementaire onderzoeken moeten dat worden. Een keer in de maand kan de minister dan aan de tand gevoeld worden in een groot debat. Pas dan is de Kamer echt een leeuw en geen lam.”

Waar is onze lijsttrekker? Zo vragen de 28.500 leden van de ChristenUnie zich af en toe af. Nadat afgelopen januari senator Veling voor de buitenwacht toch tamelijk verrassend werd aangewezen als de man die de fusieclub van RPF en GPV het best zou kunnen leiden, maakte de anonymus een zogenoemde regiotour langs de kieskringen van de ChristenUnie. ,,Daarna is het echter oorverdovend stil geworden”, constateerde een teleurgesteld partijlid uit Papendrecht zaterdag tijdens het congres.

Voorzitter Van Daalen had toch zojuist nog gezegd dat 20 procent van de christelijke kiezers in Nederland nog niet weet waar ze 15 mei bij de Tweede-Kamerverkiezingen op gaan stemmen. ,,Als je die twijfelaars over de streep wilt trekken, dan moet daar toch wat steviger publiciteitsbeleid op losgelaten worden”, zo hield de Drechtstedeling het bestuur voor. ,,Zeker met zo’n relatief onbekende man als leider.”

En daarmee werd nog meer de vinger op de zere plek van de partijpromotie gelegd, want: wie is Kars Veling? Op die vraag weet nog steeds meer dan driekwart van de Nederlandse bevolking geen correct antwoord te geven, zo blijkt uit een vertrouwelijk onderzoek dat de partij heeft laten uitvoeren. Het campagneteam voor de verkiezingen doet zijn uiterste best om de nieuwe leider te profileren, maar worstelt nog flink met het oerdegelijke imago van rector Veling, die zelfs op zijn eigen gereformeerde Greijdanus College in Zwolle niet bepaald wereldberoemd is.

,,Ik vind niet dat hij zo erg onzichtbaar is”, zo hield Van Daalen het congres zaterdagochtend voor ,,We zien hem regelmatig in allerlei tv-programma’s.” Hij legde de leden uit dat Veling in januari definitief van baan verwisselt en dat er dan volop campagne gevoerd gaat worden. Bovendien staat de partij op zetelwinst in de opiniepeilingen en nadert het ledenaantal de 30.000. En, zo geven veel partijleden in Zwolle toe, de lijstrekker doet veel om ,,intern vertrouwen te winnen”.

,,Ik ben ontzettend op pad”, zegt Veling dan ook zelf over zijn vermeende onzichtbaarheid. Hij begrijpt wel dat het misschien lijkt van niet, omdat hij niet in de Tweede Kamer zit en zijn mening over de actualiteit daarom minder vaak gevraagd wordt. Van het feit dat slechts 23 procent van de Nederlanders hem kent, ligt hij niet wakker. ,,Ik vind het percentage juist opvallend hoog. Vraag maar eens hoeveel mensen de zittende Kamerleden kennen.”

Ook het veel gehoorde geluid dat hij te saai en degelijk zou zijn om tijdens een verkiezingscampagne extra stemmen te trekken, doet Veling af als onterecht. ,,Ik heb een eigen stijl. Ik durf mijn nek uit te steken en ben inhoudelijk scherp, dat zal wel blijken.” De ChristenUnie is van plan eigen thema’s te lanceren tijdens de campagne, waarvan ze hopen dat andere politieke partijen erop zullen reageren. De campagne moet uiteindelijk resulteren in 7 zetels, tegen de huidige vijf stoelen die de ChristenUnie nu bezet.

De keuze voor Veling als politiek leider had indertijd alles te maken met het behoud van de lieve vrede tussen de verschillende ‘bloedgroepen’ van GPV en RPF. Om die reden werd de huidige fractievoorzitter Van Dijke gepasseerd. Hij is van RPF-huize, terwijl juist in het GPV-kamp de meeste twijfel bestond over de fusie. Veling en Van Dijke proberen momenteel samen de boodschap uit te stralen genaamd ,,niet links, niet rechts, maar christelijk sociaal”. Het campagneteam blijft zich intussen vooral druk maken over de ‘verkoopbaarheid’ van de lijstrekker die dit evangelie moet verkondigen.

Veling zelf ziet zich vlak voor de verkiezingen wel op de televisie verschijnen in het laatste lijsttrekkersdebat. Hij wijst erop dat zijn partij in de peilingen even groot is als D66, toch een vaste waarde bij dergelijke tv-debatten. Daar zal hij duidelijk maken dat de ChristenUnie ,,regeringsverantwoordelijkheid niet uit de weg gaat”, maar dat dit niet met ‘ieder voor zich’-partij VVD kan. Een coalitie met PvdA en CDA is dus de enige optie.

,,Maar principes zijn belangrijker dan pluche.” Met die uitspraak won Veling zaterdagmiddag alsnog het congres voor zich, afgaand op het flinke applaus dat hij de zaal ontlokte. Dus als mensen zich volgend jaar nog eens afvragen waar Kars Veling is, lijkt de kans klein dat hij zich op dat moment in vak-K, op een van de regeringsstoelen in de Tweede Kamer heeft verschanst. De kans is groter dat hij een groep gehandicapten toespreekt, zoals zaterdagochtend.

Burgemeester Cazemier van Ameland maakt zich niet zo druk om de nieuwe regels voor de bescherming van de vogels. De Europese richtlijn voert hij graag zelf uit. ,,Wij beschermen de duinen, stranden en kwelders. De natuur- en milieuclubs zullen er wel op letten of we het goed doen.”

Minder blij is de burgervader van het Friese eiland met het jachtverbod in de natuurgebieden, getuige zijn uitspraken over traditie en erfgoed. De Amelandse konijnenpopulatie staat niet bepaald op het punt uit te sterven, maar van de Amelandse buksen hebben zij niets meer te vrezen.

,,Dat is niet mijn schuld”, merkt verantwoordelijk staatssecretaris Faber (Natuurbeheer) op. ,,De Tweede Kamer heeft bij de behandeling van de Flora- en faunawet zelf een jachtverbod in de vogelgebieden toegevoegd. Als de Kamer daar nu spijt van heeft, moet ze het zelf maar weer terugdraaien”, vindt Faber.

De jagersbond KNJV is ook verbolgen over het jachtverbod in de mooiste streken van Nederland. De leden van de bond dreigen massaal hun natuurbeheertaken erbij neer te gooien. Nu zorgen de jagers nog voor de aanplant van bosjes en het onderhoud van groene gebieden. In ruil hiervoor mogen ze het wild ‘beheren’, oftewel jagen.

,,Daar word ik nou zo triest van”, zegt H. Peeters van de Vogelbescherming. ,,Het is toch raar dat er een tegenprestatie tegenover natuurbeheer moet staan.” Dezelfde mening heeft hij over Friezen die het groen een handje helpen en in ruil daarvoor kievitseieren willen rapen. ,,Als ze met natuurbeheer ophouden, zetten ze zichzelf buitenspel”, denkt Peeters. ,,Er zijn genoeg mensen die hun taak over willen nemen.”

Van Peeters mag er bij tijd en wijle best worden gejaagd op Ameland. ,,Als er maar rekening wordt gehouden met bodembroeders als de blauwe kiekendief en de velduil. Buiten het broedseizoen kan er best op konijnen gejaagd worden, mits er daar te veel van zijn.”

De vogelbeschermers roepen met Faber en Cazemier dat het met de gevolgen van de richtlijn voor de economie best meevalt. ,,Ga maar eens kijken bij de Oosterschelde”, zegt Peeters. ,,Dat is al jaren een vogelgebied en de mensen kunnen er nog uitgebreid recreeren en genieten van de natuur.”

Een breed platform van economische en maatschappelijke organisaties bood onlangs een petitie aan de Tweede Kamer aan, waarin de onduidelijkheid van de richtlijn wordt gehekeld. Peeters erkent dit probleem, maar vindt dat geen reden de hele richtlijn dan maar af te schieten. ,,Ook de recreatiebranche heeft op termijn baat bij een rijke natuur.”

Alleen de staatssecretaris is van mening dat de onduidelijkheid reuze meevalt. Faber: ,,Waar zich vogels ophouden moeten grootschalige, nieuwe ingrepen goed worden afgewogen. Ik kan natuurlijk niet per gebied aangeven wat dat betekent. In het algemeen denk ik dat de felle reacties gevolg zijn van koudwatervrees.”

De gemeentebesturen van de waddeneilanden hebben de sprong in het diepe als eerste aangedurfd. Veel van hun aangewezen gebieden waren dan ook al beschermd. ,,Maar als ik de mensen moet gaan vertellen dat ze niet meer mogen jagen, dan knikken ze verbaasd”, voorspelt de burgemeester van Ameland. ,,En vervolgens doen ze het gewoon toch.”