West-Afrika bewijst de laatste jaren dat politieke ambities niet alleen zijn voorbehouden aan Amerikaanse acteurs. Nadat George Weah furore maakte bij AC Milaan, deed de topvoetballer een tevergeefse gooi naar het presidentschap in Liberia. Afgelopen jaar probeerde hij nog vice-president te worden, maar ook dat mislukte. Chelsea-voetballer Didier Drogba zit in Ivoorkust in een commissie die voor waarheidsvinding en verzoening moet zorgen na een bloedige burgeroorlog.

In Senegal is een zanger nu dus kandidaat bij de presidentsverkiezingen van eind volgende maand.
N’Dour gaat daarmee een stuk verder dan zijn muzikale vrienden Peter Gabriel, Sting, Paul Simon, Bruce Springsteen en Wyclef Jean, allemaal politiek bevlogen zangers waar de Afrikaan duetten mee opnam. Jean wilde overigens wel degelijk president van Haïti worden, maar hij werd op het nippertje gediskwalificeerd.

Youssou N’Dour (52) is populair in de hoofdstad Dakar en de rest van het land, omdat hij altijd in Senegal is blijven wonen nadat hij wereldberoemd en rijk werd. Internationaal staat hij bekend om zijn talloze benefietconcerten en zijn werk voor VN-kinderorganisatie Unicef. Hoog opgeleid is hij niet, zo gaf hij eerder deze week toe. “Maar ik heb mijn competentie, toewijding en efficientie keer op keer bewezen. Van reizen leer je net zo veel als van boeken.”

Hoewel president Wade (85) op typisch Afrikaanse wijze aan het pluche geplakt zit, geldt N’Dour als serieuze kandidaat. Veel Senegalezen hebben genoeg van het huidige regime en, wellicht nog belangrijker, N’Dour is eigenaar van een aantal populaire tv- en radiozenders. Wade probeerde het media-imperium van de zanger al eens de nek om te draaien, maar dat liep op niets uit. Duidelijkheid over welk beleid de zanger in Senegal voor ogen staat laat overigens nog op zich wachten. Misschien dat hij nog ergens 7 seconden kan vinden om daar over na te denken.

We bevinden ons in Zuid-Afrika, nabij het wereldberoemde Krugerpark, maar meer mogen we niet prijsgeven over de locatie waar twintig zeldzame zwarte neushoorns worden losgelaten. Zeker 341 neushoorns zijn dit jaar al gestroopt, dat is gemiddeld meer dan één van de prehistorisch aandoende dieren per dag. Het Zuid-Afrikaanse leger is inmiddels betrokken bij de strijd tegen de zwaarbewapende stropers, die daarom letterlijk hun leven wagen voor enkele honderden euro’s.

“Gelukkig voor de zwarte neushoorn zijn er meer witte neushoorns,” zegt Flamand, terwijl het dier zijn eerste onwennige stappen zet en even aan en struik knabbelt. “Bovendien zijn de witte neushoorns meestal in groepen en hebben ze grotere hoorns en zijn ze daarom interessanter voor stropers.” De grazende, grotere witte neushoorns (met de wijde lip) stierven vorige eeuw zowat uit, maar dankzij strikte natuurbescherming (vooral in Zuid-Afrika) zijn er nu weer meer dan 20.000. De wereldwijde populatie van de solitaire, bladetende zwarte neushoorn (met de puntlip) groeit nu ook en is ruim 4000, het dubbele van 1990.

Sinds 2003 betaalt het Nederlandse Wereld Natuur Fonds (WNF) de kosten van het Black Rhino Range Expansion Project , dat er voor zorgt dat het beest weer overal in het historische verspreidingsgebied rondloopt. “De dieren krijgen een chip in hun hoorn en bij deze twintig experimenteren we ook met een gps-enkelband, zodat we ze kunnen volgen,” aldus Flamand. Op die manier kunnen de natuurbeschermers zien of de dieren aarden in hun nieuwe omgeving, maar door de stroperij zijn er ook voortdurende patrouilles nodig. “Beveiliging is tegenwoordig taak nummer één.”

De stroperij is de afgelopen jaren geëxplodeerd in Zuid-Afrika, waar tot 2007 jaarlijks ‘slechts’ enkele tientallen neushoorns werden gestroopt. In Azië gaat het nog slechter met de daar levende neushoornsoorten. De Javaanse neushoorn is onlangs uitgestorven in Vietnam, waar de grootste vraag naar hoorns lijkt te bestaan.De poeder van hoorns is er een populair bestandsdeel in medicijnen.

Stefan van de Borre kijkt toe terwijl de volgende zwarte neushoorn door dierenartsen voor het laatst wordt gecontroleerd. “Een bankoverval is moeilijker. Dit is een gebied van 40.000 hectare, waar je 24 uur per dag kan toeslaan en waar slechts 15 tot 20 bewakers rondlopen.” Van de Borre, een Belg, heeft een beveiligingsbedrijf in Zuid-Arika en is actief bij de neushoornoorlog betrokken. “Tussen het afschieten van de neushoorn en het wegrennen met de hoorn zit soms maar 15 minuten. De stropers kennen de bush bovendien als hun broekzak.” Het voetvolk dat zijn leven waagt wordt met een fooi afgescheept, voor hen tien anderen als de patrouilles hen betrappen. De Aziatisch-Afrikaanse syndicaten die 500.000 dollar per hoorn vangen ontspringen echter doorgaans de dans.

Sommige Zuid-Afrikanen willen gif verwerken in de hoorns, zodat de eindgebruikers ziek worden. Veel anderen suggereren dat legalisering van het ‘oogsten’ van de hoorn de oplossing is, die de criminaliteit in de kiem zal smoren, er is immers criminaliteit rond schapenwol. De Zuid-Afrikaanse regering onderzoekt die optie zelfs, maar WNF en de meeste natuurbeschermers zijn tegen. Van de Borre ook: “Daarmee werk je de illegale handel alleen maar in de hand. De potentiële vraag naar hoorns is nu al 50.000 en er zijn 22.000 neushoorns in Zuid-Afrika.”

In sommige natuurgebieden zagen boswachters nu zelf de hoorns van de beesten af om ze onaantrekkelijk te maken voor stropers. Van de Borre: “Maar dat kan niet in gebieden waar leeuwen voorkomen, want dan worden de neushoorns een eenvoudige prooi.” Bovendien zijn zelfs kleine stompjes hoorn (die met 12 centimeter per jaar groeit) interessant voor stropers. Volgens de Belg is een ‘integraal veiligheidsplan’ voor heel Zuid-Afrika (dat verreweg ‘s werelds meeste neushoorns herbergt) de enige oplossing. “Nu loopt iedereen achter zijn eigen neushoorns aan, dat heeft geen zin.”

Voor veel inwoners van ‘s werelds armste continent bestaat een maand eerder uit vier begrafenissen en een bruiloft dan andersom. Alle vrienden, bekenden en familie worden geacht van de partij te zijn. Niet gek dus dat de kleurrijke bijeenkomsten niet alleen dienst doen als laatste groet aan de overledene, maar ook als een wekelijkse trekpleister voor ontspanning en ontmoeting. De ideale plek, zelfs, voor jongeheren en –dames om verliefd te worden.

De traditie – vaak een combinatie van Christendom en voorouderverering – is tegenwoordig een heuse industrie. Van de Kaap tot Dakar tot Mombasa vind je langs stoffige straatjes kistenmakers, begrafenisorganisatoren en levensverzekeraars. In landen met hoge hiv-cijfers zoals Zuid-Afrika vragen die verzekeraars enorme premies van lieden die geen cent te makken hebben. De families zitten in de tang: een luxe begrafenis is een moetje, want de status van een familie wordt afgemeten aan de luxe van de laatste uitvaart. Sinds de komst van mortuariums geldt in landen als Ghana ook een lange wachttijd tussen overlijden en begrafenis als statussymbool.

De Zuid-Afrikaanse vereniging van begrafenisondernemers is momenteel bezig rotte appels uit de organisatie te gooien. Veel eendagsvliegen kunnen hun beloftes niet nakomen. Soms vraagt men dorpelingen om een torenhoge premie, waarvoor dan twee verzekeringen worden afgesloten. Bij overlijden gebruikt de uitvaartsbandiet dan één polis voor de bekostiging van de uitvaart. De andere uitgekeerde polis verdwijnt rechtsstreeks in zijn achterzak.

En dan zijn er natuurlijk nog miljoenen die helemaal geen verzekering hebben afgesloten en met de hele familie geld bij elkaar sprokkelen of zich diep in de schulden steken. Zo slagen veel arme Afrikanen er nooit in om wat geld te sparen, want tegen de tijd dat er wat opzij is gezet overlijdt er weer een familielid. In de jaren 80 riep de Ghanese leider Jerry Rawlings al eens een heuse commissie in het leven om de negatieve invloed van dure begrafenissen op de economische groei te onderzoeken. Maar niets kon de trend stoppen, ook geen militaire despoot.

Een takje kraakt en voetstappen klinken steeds dichterbij. Het is aardedonker en behalve het onheilspellende stapgeluid is het muisstil in het bos. Het gezin Elbertse ligt in bed in hun nieuwe droomhuis, maar van slapen komt het niet. Ze hadden de waarschuwingen over onveiligheid in Zuid-Afrika in de wind geslagen en een huis in de bush gekocht. Gewapend met een zaklamp besluit vader Jurgen poolshoogte te nemen…

Meer lezen over Nederlanders in de bush? Klik… HIER!

Pers, waarnemers of hulpclubs komen de pariastaat in de Hoorn van Afrika niet in en kunnen de vermoedens dat het Noord Korea-achtige regime een hongersnood verbergt dus niet toetsen. President Isaias Afewerki heeft geen behoefte aan pottenkijkers, want Eritreërs kunnen voor zichzelf zorg, zegt hij trots. Wie dat niet met hem eens is en toch de grens met Ethiopië over wil vluchten, wordt zonder pardon door grenswachten neergeschoten.

Eritrea werd in 1993 onafhankelijk van Ethiopië. De twee landen vochten een felle grensoorlog uit in 1998. Afewerki heeft zich sindsdien steeds verder geïsoleerd en het maskeren van een hongersnood is volgens de VN slechts het topje van de ijsberg van misdaden van dit regime. Zo zou de regering zich schuldig maken aan (mensen)smokkel en het witwassen van geld. Bovendien zou Eritrea regelmatig wapens en geld leveren aan oppositiebewegingen in buurlanden, waaronder de Somalische moslimextremisten al-Shabab.

Afewerki ontkent de beschuldigingen stuk voor stuk en verraste deze week met een bezoek aan de Oegandese hoofdstad Kampala voor gesprekken met zijn collega Yoweri Museveni. Er was voldoende gespreksstof: Oegandese soldaten vechten namens de Afrikaanse Unie vrijwel dagelijks met al-Shabab in Somalië en Eritrea is dan ook zeer impopulair in Oeganda. Er gelden momenteel een wapenembargo en persoonlijke restricties voor Eritrese politici en sommige Afrikaanse landen, waaronder aartsvijand Ethiopië, willen die sancties uitbreiden.

Dat kan zelfs het eigenwijze Eritrea zich niet veroorloven, zeker nu het steeds duidelijker wordt dat er enorme schatten in de bodem verstopt liggen. Een Canadees en een Australisch bedrijf zijn inmiddels al aan het graven naar goud, koper en zink en Afewerki lijkt zich plots te beseffen dat die rijkdommen ook ergens verkocht moet worden. En voor handel heb je vrienden nodig. Waar in veel Afrikaanse landen de vondst van grondstoffen een vloek is gebleken, leidt de goudkoorts in Eritrea op termijn hopelijk tot meer openheid. En minder scherpschietende grenswachten.

Nog geen honderd meter van de plaats waar Nederlanders van de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) in 1652 een groentetuin aanlegden om Indiëgangers van verse maaltijden te voorzien, zit onze enige echte Hollywoodacteur in een caravan zeldzame tv-beelden van Freddy Heineken te bestuderen. „Ik ben zelf bezig geweest met een filmproject over de VOC hier”, vertelt Rutger Hauer terloops. „Mijn Hollandse wortels zitten in de VOC en ik hou ook van varen, maar het project is een beetje doodgelopen.”

Op de achtergrond torent de majestueuze Tafelberg over Kaapstad, waar straatnamen als Buitensingel, Keeromstraat en Vredenburglaan het straatbeeld bepalen. Een paar honderd meter verderop, in een oud gebouw van de Zuid-Afrikaanse Landbank, roept Maarten Treurniet zijn karakteristieke „Ennnn stop!”

Lees de rest van de reportage over de making of De Heineken Ontvoering… HIER!

De eenvoudigste oplossing is natuurlijk het gebruik van netjes afgeronde bedragen. Zo kosten alle nieuwe tolpoorten rond steden als Harare, Bulawayo en Mutare precies 1 dollar, doorgaans betaald in vuile, verfrommelde biljetten die alleen nog door tol-inners worden geaccepteerd. En ook schoolgeld, voor de weinigen die zich privéscholen kunnen veroorloven, wordt betaald in hele dollars, want het gaat op grote bedragen. Wie bij de supermarkt de uit Zuid-Afrika geïmporteerde boodschappen wil afrekenen, komt echter zelden op een rond bedrag uit.

De eerste oplossing die de kassadame of -meneer gewoonlijk suggereert is de aanschaf van pakken kaarsen, lucifers, kauwgom, snoepjes of een stuk fruit om tot een heel bedrag te komen. Weigert de klant om een product te kopen dat niet op het boodschappenlijstje staat, dan moet er een tegoedbonnetje worden uitgeschreven voor een paar dollarcent. Die zogenaamde IOU’s (van ‘I owe you’) zijn alleen in diezelfde winkel te gebruiken.

Terwijl Mugabe zo nu en dan zinspeelt op een herintroductie van de eigen munt, wat volgens economen desastreus zou uitpakken, probeert minister Tendai Biti van Financiën de geldeconomie verder te normaliseren. De partijgenoot van Tsvangirai is inmiddels in gesprek met de financiële autoriteiten in de Verenigde Staten om Amerikaanse munten aan de Zimbabwaanse centrale bank te verkopen, zodat er nog voor het einde van dit jaar wisselgeld kan worden geïntroduceerd.

De Zimbabwaanse dollar werd in 2009 afgeschaft nadat hyperinflatie de munt waardeloos had gemaakt en inwoners die pensioenen hadden opgebouwd hun toekomst hadden zien verdampen. Op het hoogtepunt van de economische crisis verdubbelde de prijs van producten dagelijks. Sinds Mugabe en Tsvangirai onder druk van buurlanden tot elkaar veroordeeld werden, is de rust ietwat weergekeerd en de 87-jarige president heeft zelfs knarsetandend een vrijere media moeten toestaan. Dat is ook wisselgeld… voor het aan de macht blijven na gestolen verkiezingen.

Lees alles over het Kaapse leven van de galleriehoudster, de scheepsbouwer, de grootgrondbezitter, de consul-generaal, de krokettenbakkers, de stagebegeleiders en de hulpverleenster… HIER (pdf)

De steenrijke koning, nog steeds slechts 43 jaar oud, geldt als één van de laatste absolute monarchen ter wereld. Hij heeft inmiddels veertien echtgenotes, van wie hij er een aantal schaakte tijdens de rietdans die de jonge maagden van het land ieder jaar dansen ter ere van de moeder van de koning (vooral bekend onder haar eretitel ‘De Grote Vrouwtjesolifant’). Het tijdschrift Forbes schatte in 2009 dat Mswati III op een rijkdom van zeker 100 miljoen dollar, maar hij heeft ook als enige de beschikking over een miljardenfonds dat zijn vader Sobhuza II naliet.

Nadat de regering van de koning aankondigde de salarissen van leraren en andere ambtenaren flink naar beneden te moeten bijstellen vanwege begrotingsproblemen waren de rapen gaar. Zeker toen ook activisten in de Zuid-Afrikaanse metropool Johannesburg zich ermee gingen bemoeien. Een protestbeweging werd geboren, waarbij salariseisen en de roep om democratie hand in hand gingen. Na wat routineuze intimidatie kropen de meeste demonstranten de afgelopen week echter weer in hun schulp.

De inwoners van Swaziland, dat ingeklemd ligt tussen Zuid-Afrika en Mozambique, hebben reden genoeg om Mswati III ter verantwoording te roepen. Bijna iedereen in het de natie van 1,4 miljoen inwoners is arm, 40 procent is werkloos en 70 procent moet rondkomen van minder dan 1 dollar per dag. De levensverwachting is niet hoger dan 50 en meer dan 25 procent van de bevolking is besmet met hiv, meer dan waar dan ook ter wereld.

Swaziland heeft geen grote groepen mondige burgers, zoals in Egypte. Van demonstraties valt daarom uiteindelijk weinig heil te verwachten. De echte sleutel ligt bij Jacob Zuma, de president van Zuid-Afrika – waarvan de Swazi’s feitelijk afhankelijk zijn. Zuid-Afrikaanse vakbonden en de jeugdliga van de ANC steunen de oproer in de Swazi-steden Mbabane en Manzini al, maar Zuma zwijgt vooralsnog in zowel Zulu als (het verwante) Swati.

Na een lange dag hobbelen over zandwegen in het adembenemende Namibische landschap is het tijd om het kamp op te slaan. Het zeil op het dak van de trailer vouwt uit tot grote, luxueuze tent. Uit de zijkanten worden lades keurig gesorteerd voedsel en een gasfornuis getrokken. En uit de koelkast in het neusdeel komt de brandewijn en cola te voorschijn. Moeder de vrouw zet salades en een thuis voorbereid aardappelgerecht klaar en de mannen gooien de ‘boerewors’ op de ‘braai’. Welkom in de hemel van de blanke Afrikaner.

Klik hier voor het hele artikel (pdf)