De Nigeriaanse president Umaru Yar’Adua is heel erg ziek en ligt sinds eind november in een ziekenhuis in Saoedi-Arabië. Of hij is inmiddels dood. Of hij heeft hersenbeschadiging opgelopen en herkent niemand meer – geruchten genoeg. Eén ding is zeker: hij heeft zijn bevoegdheden nooit officieel overgedragen en dat machtsvacuüm heeft zijn land in chaos gestort.

Tegenstanders vonden de Nigeriaanse president altijd al een slome duikelaar, wiens hervormingen veel te traag verliepen. Maar alles ging de afgelopen jaren wel degelijk een beetje beter onder Yar’Adua, die zich openbaarde als kalmerende vaderfiguur in de woelige nationale politiek. De stuitende corruptie en vriendjespolitiek werden aangepakt, moslims en christenen sloegen elkaar minder vaak de hersens in en zelfs de ’olierebellen’ legden hun wapens neer in ruil voor amnestie en een beroepsopleiding.

Stabiliteit Na wekenlang gekibbel is deze week eindelijk vicepresident Goodluck Jonathan tot waarnemend staatshoofd benoemd door het parlement – iets wat volgens de grondwet overigens helemaal niet kan zonder toestemming van Yar’Adua. Toch komt de benoeming van Jonathan als een opluchting voor het bedrijfsleven én de gewone Nigerianen die snakken naar stabiliteit. Volgens schrijver Wole Soyinka hadden sommigen in de regeringspartij baat bij de chaos. „Op die manier konden zij doorgaan met plunderen en het creëren van hun eigen koninkrijkjes”, aldus de Nobelprijslaureaat tegen CNN.

Nigeria heeft de meeste inwoners en één van de grootste economieën in Afrika, maar kent een verleden van onderdrukking (door het Britse koloniale rijk), een militaire dictatuur en een ongekende wirwar van corruptie en bureaucratie. Tijdens de afwezigheid van Yar’Adua kwamen de naarste trekjes van het West-Afrikaanse land weer naar boven. Zo vielen er honderden doden bij gevechten tussen moslims en christenen in het centraal
gelegen Jos, waarbij politie en leger (weer) talloze onschuldige burgers zouden hebben vermoord, vooral moslims. Ook kondigden de MEND-rebellen plannen aan om hun aanvallen op oliebedrijven te hervatten.

Jonathan vroeg deze week in een toespraak tot het volk om een gebed voor de president. Hij dankte het leger – dat geregeld van coupplannen wordt verdacht – voor de ’loyaliteit en toewijding tijdens deze veeleisende periode’. De zuidelijke, christelijke Jonathan zal moeten laveren tussen gevoeligheden en de belangen van talloze stammen, religies en regio’s. Het is bijvoorbeeld het beleid van de regeringspartij om het presidentschap afwisselend te laten uitvoeren door een christen uit het zuiden en een moslim uit het noorden, zoals Yar’Adua.

Jacob Zuma is de ophef over zijn privéleven wel gewend. Het 67-jarige staatshoofd trouwde vijf keer en heeft nu drie echtgenotes – één van de dames Zuma pleegde zelfmoord en hij scheidde van een ander. In 2007 sprak de rechter hem vrij van verkrachting nadat hij onbeschermde seks had gehad met een bevriende jongedame. Hij verklaarde onder de douche te zijn gestapt om hiv-besmetting te voorkomen.

Hij gaf destijds zijn fout schoorvoetend toe, maar is nu blijkbaar weer zonder voorzorgsmaatregelen de koffer ingedoken met een nieuwe verovering. De 39-jarige dame in kwestie is de dochter van de bekende Zuid-Afrikaanse voetbalbobo Irvin Khoza, één van de organisatoren van het naderende WK. Pa Khoza is naar verluidt ’not amused’ met de escapade, maar Zuma heeft volgens de lokale media inmiddels netjes ’inhlawulo’ betaald aan de familie in Soweto. Dat is de traditionele vergoeding die de mannelijke verwekker van een buitenechtelijk kind moet ophoesten.

Oppositiepartijen klaagden afgelopen weekeinde dat Zuma met zijn gedrag de campagne voor veilige seks om zeep helpt. Zuid-Afrika telt de meeste hiv- en aidspatiënten ter wereld en Zuma werd onlangs juist geprezen omdat hij brak met zijn voorganger Thabo Mbeki, die het verband tussen hiv en aids ontkende. „Zuid-Afrikia heeft nu een president die, door zowel zijn woorden als daden, vergelijkbare schade berokkent aan de strijd tegen hiv en aids – een gevecht op leven en dood voor miljoenen Zuid-Afrikanen”, aldus oppositieleider Helen Zille (Democratische Alliantie).

Zuma’s liefdesbaby is volgens de lokale Sunday Times op 8 oktober 2009 geboren. Vorige maand trouwde de president met zijn derde vrouw, Thobeka Mabhija. Zuma zei vorige week in het Zwitserse Davos dat polygamie onderdeel is van zijn cultuur en dat hij gelooft dat man en vrouw gelijk zijn. Hij voert vaak aan dat andere politici er minnaressen en affaires op na houden, terwijl hij openlijk voor zijn liefde uitkomt door meerdere keren te trouwen. Over de affaire met Khoza zwijgen Zuma’s woordvoerders echter in alle talen.

Het is bekend dat militaire op Irak – worden ondersteund door tienduizenden huurlingen, die vuile klusjes opknappen voor Amerikanen, Britten én Nederlanders. „Een aantal jaar geleden is besloten een groot aantal functies van het Amerikaanse en Britse leger uit te besteden, zodat de troepen zich op andere zaken kunnen concentreren”, zegt Barlow. „De meeste professionele bedrijven worden tegenwoordig erkend en ondersteund door regeringen. Het probleem is dat ze daardoor vrijwel niets hoeven te presteren om het contract te verdienen.”

Dat was wel anders toen Barlow in 1989 Executive Outcomes (EO) oprichtte, een huurlingenbedrijf dat een beslissende rol speelde bij het verslaan van rebellenlegers in Angola en Sierra Leone. Volgens tegenstanders waren Barlows mannen oorlogshitsers die met bloeddiamanten werden betaald. „Flauwekul”, zegt hij tijdens een gesprek in een café in Pretoria. „Ik was zo boos over alles wat er over ons geschreven werd dat ik twee jaar geleden een boek heb geschreven.” Ook houdt hij sinds een jaar een blog bij, waarmee hij strijdt tegen vermeende indianenverhalen en zijn visie geeft op oorlog en vrede.

De goedgebekte Barlow slaagt erin een haast engelachtig beeld te scheppen van het inmiddels opgeheven EO, waarin blanke en zwarte Zuid-Afrikanen zij aan zij vochten. „Wij werkten alleen voor regeringen, maar nooit voor schurkenstaten.” Het steekt Barlow dat de internationale gemeenschap in zowel Angola als Sierra Leone aandrong op een snelle aftocht van EO, nadat de rebellen zowat geëlimineerd waren. In beide gevallen flakkerde de burgeroorlog daarna weer op.

„De wereld wil geen vrede in Afrika”, aldus Barlow. „Er werd mij tijdens een schimmige ontmoeting in Londen 20 miljoen dollar geboden om weg te gaan uit Angola en ik heb nog veel meer voorbeelden.” Hij laakt de rol van de VN. „Hoe is het mogelijk dat 250 mensen van EO in Sierra Leone orde op zaken stellen, maar dat 17.000 VN-soldaten de vrede niet kunnen bewaren in Congo terwijl daar verschrikkelijke misdaden worden gepleegd?” Barlow is ervan overtuigd dat westerse machten verantwoordelijk zijn voor de chaos in Afrikaanse landen met veel grondstoffen. „Westerse bedrijven hebben geen belang bij stabiliteit en hulporganisaties floreren tijdens een tijdelijk staakt-hetvuren.”

Barlow is niet erg enthousiast over de huurlingensector van tegenwoordig. „Sommigen weten echt niet waar ze het over hebben. Dan belt er iemand die vraagt of ik iemand ken die ’African’ spreekt!” Ook worden werknemers vaak bedonderd. „Dan vraagt de regering van Afghanistan om 100 man voor 10.000 dollar per maand – die soldaten krijgen dan slechts 5000 dollar aangeboden en ter plekke zegt men: ’O, sorry – 4000 dollar.’ Maar dan kunnen ze niet meer terug.” Ook (Afrikaanse) regeringen gaan nogal eens het schip in. „Er zijn genoeg lui met een mooie PMC-presentatie in PowerPoint. Nadat het eerste geld is overgemaakt, hoor je er nooit meer wat van.”

Barlow geeft toe dat PMC’s niet alleen voor beveiligingsdoeleinden worden ingezet. „Alle landen doen aan zogenaamde ontkenbare operaties, waarbij de opdrachtgevers in de politiek of het leger altijd betrokkenheid ontkennen.” Niets mis mee, vindt Barlow. „Stel, een regering heeft een probleem met een misdaadkartel dat van over de grens opereert. Je kunt de politie niet sturen, want die heeft geen jurisdictie en het leger sturen zou oorlog betekenen. Een privaat bedrijf lost dat dan op.”

Niet alle ’ontkenbare operaties’ lopen goed af. De Brit Simon Mann en een groep Zuid-Afrikaanse huurlingen – onder wie veel bekenden van Barlow – lieten een staatsgreep in Equatoriaal-Guinee in de soep lopen. Ook Mark Thatcher, zoon van oud-premier Margaret, zou hier bij betrokken zijn. „Ik ben tegen een militaire coup. De planning van deze actie was publiek geheim en ik heb hen gewaarschuwd dat het mis zou lopen.” Onlangs kregen Mann en de Zuid-Afrikanen gratie.

Tegenwoordig werkt Barlow als militair adviseur voor regeringen in Afrika. Door zijn duistere verleden, vlotte babbel en betrokkenheid bij vele oorlogen, blijft het lastig om de mooie woorden van de Zuid-Afrikaan op waarde te schatten. „Ik train geen legers meer. Ik ben moe van die eeuwige oorlogen op het continent. Hopelijk kan mijn rol een steentje bijdragen aan het beeindigen ervan.”

Hoe bizar en onwerkelijk bovenstaande straffen ook mogen klinken, dit wetsvoorstel zal volgens waarnemers binnenkort haast ongewijzigd door het parlement van Oeganda worden aangenomen. President Yoweri Museveni, inmiddels 23 jaar aan de macht, heeft er geen problemen mee en houdt zich stil. Sommigen van zijn hoge regeringsfunctionarissen toonden zich zelfs ronduit enthousiast over de wet.

Westerse regeringen reageren met afschuw, maar laten de Oegandezen ondertussen rustig hun gang gaan. Museveni is vanaf vandaag nota bene voorzitter van de vergadering van regeringsleiders van de 52 landen die bij de Commonwealth horen – nazaten van het Britse koloniale rijk. Problemen hoeft hij niet te verwachten. In veel Afrikaanse en Caribische lidstaten is discriminatie van homoseksuelen immers doodnormaal. Leden als Canada en Groot-Brittannië zullen protesteren, maar daar blijft het dan ook bij tijdens de conferentie in
Trinidad en Tobago.

Homoseksualiteit is illegaal in veel Afrikaanse landen. In Mauritanië, Soedan en het noorden van Nigeria staat er zelfs de doodstraf op en in veel andere landen celstraf, hoewel het niet duidelijk is hoe vaak er daadwerkelijk mensen worden opgesloten vanwege hun seksuele geaardheid. „Als honden het niet doen, waarom zouden wij het dan moeten doen?” vroeg de Zimbabwaanse president Robert Mugabe zich ooit af – en hij oogstte veel bijval van Afrikaanse collega’s.

Oeganda heeft al strenge antihomowetten, maar het voorstel van parlementariër David Bahati doet er nu een schepje bovenop. Minister James Nsaba Buturo (Ethiek en Integriteit) zei de wet „met vreugde” tegemoet te zien, omdat de nieuwe regels „als voorbeeld zullen dienen in de wereld”. Afgelopen week werd er in New York tegen het Oegandese wetsvoorstel geprotesteerd, maar Bahati blijft onbewogen. „Het feit dat de moraal in Amerika en Europa onder vuur ligt van de aanhangers van het sluipende kwaad van homoseksualiteit, betekent niet dat wij hen moeten volgen.”

„Zuid-Afrika is fantastisch”, zegt Krol. En niet zo onveilig als sommige Europese WK-gangers vrezen, vindt hij. Zelf is hij dol op uitstapjes, bijvoorbeeld naar het beroemde Krugerpark. „Ideaal voor voetbalfans die volgend jaar hun familie willen meenemen.” Het enige nadeel is dat Zuid-Afrika geen avondcultuur heeft, zegt Krol. „Ik houd van een lekker biertje op een terrasje. Dat kan hier wel, maar er zijn geen centrale pleinen met honderd pubs en restaurants.”

Foppe de Haan is begin deze maand met zijn vrouw in Kaapstad neergestreken. „Het bevalt me hier hartstikke goed. Er is veel veranderd in positieve zin. Mensen zijn ongelooflijk optimistisch, is mijn indruk.” De voormalige coach van Heerenveen en Jong Oranje is onder de indruk van de voorbereidingen op het WK. „In Nederland zien we alleen maar problemen, maar als je hier dan komt… Jeminee, wat een mooie stadions!”

In Zuid-Afrika maakt men zich, behalve over de organisatie, vooral druk over de povere prestaties van het nationale team Bafana Bafana. „Ik denk dat ze onder coach Joel Santana te defensief speelden, niet op zijn Zuid-Afrikaans. Het is de Braziliaanse speelstijl, maar daar moet je wel de juiste spelers voor hebben”, aldus Krol, die zelf ook kandidaat was voor de functie in Zuid-Afrika. „Maar ik geloof niet dat ze alles zullen verliezen tijdens het WK. De huidige coach Carlos Alberto Parreira heeft toch laten zien dat hij een organisatie neer kan zetten.”

„Tactisch zijn voetballers hier minder onderlegd”, zegt Krol. „De ontwikkeling komt pas heel laat op gang, rugby heeft hier een veel betere structuur. Voetballers van 25 of 26 jaar worden hier nog steeds als talent beschouwd. In Nederland moet iemand dan op zijn sterkst zijn.” De Haan omschrijft het niveau daarom als juniorenvoetbal: „Men vliegt in een enorme tempo heen en weer, maar het spel is nooit onder controle.”

Krol zegt te lang uit Europa weg te zijn om het niveau te vergelijken. De Haan is meer expliciet: „Een Zuid-Afrikaans topteam als Ajax Cape Town zou met moeite in de Nederlandse eredivisie kunnen blijven. Vergeleken met SC Heerenveen lopen we hier vijftien jaar achter.”

„Er lopen een paar heel goede spelers bij Ajax Cape Town”, zegt De Haan. „Twee komen er uit de townships en moeten nog echt leren om in het leven te staan.” Ook Krol vindt dat er mentaal nog wel wat te verbeteren valt. „Soms vindt men het genoeg, dan ontbreekt de ambitie. Als ze vijf goede wedstrijden gespeeld hebben, dan denken ze dat ze er al zijn.”

Na een indrukwekkende eindsprint eindigde Orlando Pirates vorig seizoen op doelsaldo als tweede, na een slechte periode staat het team van Krol nu vierde op 6 punten van koploper Supersport United en 4 punten van Ajax. „Ik moet eerlijk zeggen dat we in het verleden niet goed gespeeld hebben tegen Ajax”, aldus Krol. „We hebben een keer verloren in de competitie en een keer in de bekerfinale. Wij waren toen beter, maar we stonden na twintig minuten al met 2-0 achter.”

„Dit seizoen verloopt vreemd en de komende weken zijn cruciaal”, zegt Krol. „We spelen nu zeven wedstrijden in drie weken, omdat de competitie in februari afgelopen moet zijn vanwege het WK.” „Het is een bizarre competitie”, vindt ook De Haan. „Tijd om te sleutelen is er niet met twee wedstrijden per week en enorme reisafstanden. Er is bovendien geen competitie voor de jongens die niet in het veld staan, dus daar probeer ik nu extra trainingen voor te organiseren zodat ze klaar zijn als er iemand wegvalt.”

Volgens De Haan is er vrij veel invloed van het ‘echte’ Ajax te merken in Kaapstad, waar Maarten Stekelenburg jeugdcoach is. Voor Krol ligt dat anders. „De president is de eigenaar van de club en bepaalt de meeste zaken. Dat is af en toe wel vervelend.” Geruchten in de Zuid-Afrikaanse pers dat de clubmanager Floyd Mbele hem regelmatig wissels influistert, noemt Krol ’lulkoek’. „De opstelling maak ik, anders ben ik weg.”

De Haan, die eigenlijk gestopt was, gaat in februari met Ajax Cape Town bekijken of hij nog een jaar doorgaat. Krol wil zijn carrière vooral avontuurlijk houden. „Ik heb hier nog een jaar te gaan, maar dat zegt nooit zoveel. Er zijn nog wel een paar landen waar ik graag zou willen werken, Japan bijvoorbeeld. Ik zou ook nog wel eens terug willen naar Amerika om te coachen. Het is leuk om de verschillende culturen te kunnen opsnuiven.”

Of Krol ooit een Nederlandse club zal coachen, is maar de vraag. „Ik zeg nooit nooit. Maar ik ben in 1980 naar het buitenland vertrokken en dat bevalt. Ik ben teruggeweest, als assistent bij Ajax en Oranje, maar na vijf jaar was het wel weer genoeg. Het klimaat is belangrijk voor de stemming van de mensen om je heen. Ik houd ervan om ’s ochtends lekker mijn broodje te eten in het zonnetje.”

Aangespoord door de wereldwijde voedselcrisis van vorig jaar hebben rijkere landen de afgelopen anderhalf jaar zeker 20 miljoen hectare land verworven in Afrika – naar schatting 10 procent van de landbouwgrond op het continent is nu al in buitenlandse handen. De Verenigde Naties maken zich zorgen en hopen dat de Voedseltop in Rome komende week regels opstelt om de uitwassen in te dammen.

Want in sommige gevallen is de situatie wel heel scheef. Saoedische investeerders pompen 100 miljoen dollar in graan- en rijstboerderijen in Ethiopië, terwijl het Wereldvoedselprogramma er de afgelopen vier jaar evenveel geld uitgaf aan voedselhulp. Als klap op de vuurpijl hoeven de Saoediërs de eerste jaren geen belasting te betalen en mogen ze de complete oogst op transport zetten naar het olierijke woestijnland, dat zelf maar weinig landbouwgrond heeft.

Ook in Soedan mogen investeerders – Zuid-Korea, de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte – 70 procent van de opbrengst exporteren en een rivierdelta in Kenia is nu een wingewest voor Katar. In beide landen worden dagelijks miljoenen mensen gevoed door hulporganisaties.

India en China zijn eveneens uitermate actief in Afrika en leasen miljoenen hectares tegelijk. Ex-president Marc Ravalomanana van Madagaskar beloofde het Zuid-Koreaanse Daewoo de helft van het ontginbare land voor biobrandstofgewassen – het leidde eerder dit jaar tot zijn smadelijke aftocht tijdens een grotendeels door het volk gesteunde staatsgreep.

Veel van de deals zijn de laatste jaren in het geheim gesloten en de lokale bevolking profiteert nauwelijks, oordeelt het IFPRI – een instituut voor voedselbeleid in Washington DC. In sommige gevallen loopt alleen de politieke elite binnen van deze nieuwbakken ’bananenrepublieken’. Die term kwam enkele decennia geleden in zwang toen (westerse) landen dictaturen in het zadel hielden omdat hun landen smakelijke gewassen verbouwden, zoals koffie, suiker of bananen.

Natuurlijk beloven de investeerders nieuwe zaden, infrastructuur, werkgelegenheid, scholen en ziekenhuizen. China heeft bovendien onderzoeksstations opgezet om uit te vogelen hoe de opbrengst kan worden vergroot in typisch Afrikaanse omstandigheden. Lokale boeren zouden van deze kennis kunnen profiteren. Datzelfde China importeert echter het liefst eigen arbeidskrachten: volgens schattingen arriveert binnenkort de miljoenste Chinese landarbeider in Afrika.

Het zogenaamd ’lege’ land dat Afrikaanse overheden verpachten wordt in de meeste gevallen bovendien gebruikt door herders en kleine boertjes die van de grond afhankelijk zijn. Ook speelt land een belangrijke rol in traditionele stammenwetten en veel plekken hebben een culturele, sentimentele of een politieke betekenis. De coup in Madagaskar heeft aangetoond dat al te goedgeefse regimes – of gulzige politici – de toorn van het volk kunnen verwachten. Zeker nu de afkeer groeit tegen ’buitenlanders die onze banen afpikken’.

Gaborone is de hoofdstad van Botswana, een dun bevolkt land in het zuiden van Afrika en één van de minst waarschijnlijke locaties voor een operahuis. Maar wie de stad aan de zuidkant uitrijdt en een route door de wildernis volgt, staat plots voor het No1 Ladies Opera House. De omgebouwde garage is het geesteskind van de Britse schrijver Alexander McCall Smith, bekend van zijn detectivereeks over een vrouwelijke speurneus in Botswana – in het Nederlands vertaald als ‘Het beste dames detectivebureau’.

En waar het theater tot voor kort het toneel was voor kleine concerten, lezingen en marktjes werd er deze maand voor het eerst een heuse opera opgevoerd. Het door McCall Smith geschreven libretto van The Okavango MacBeth is een hilarisch verhaal over een troep bavianen, die door de rest van de dierenwereld wordt verbannen en door een stel wijsneuzerige primatologen in de gaten wordt gehouden. Lady MacBeth haalt MacBeth over om de leider van de troep te vermoorden, maar de snode vrouwtjesbaviaan wordt uiteindelijk zelf door een luipaard opgepeuzeld.

Wie wil er nog naar de professionele opera in Parijs, New York of Sydney als je naar een voorstelling kunt van lokale sterren als Tshenolo Segokgo (Lady MacBeth) en Gape Motswaledi (primatoloog)? Ik niet! Aan de hand van pianist David Slater brenkt het ensemble van twaalf ‘Batswana’ amateurzangers een geïnspireerde muzikale opvoering – met als bonus een dieper inzicht in de wereld van de bavianen.

„Ik haat bavianen,” zegt een Nederlandse commercieel tekstschrijfster na afloop van de show. „Ik had ze onlangs nog op de keukentafel en dan zijn ze met geen mogelijkheid weg te krijgen,” valt een verpleegster haar bij. „Binnenkort zitten ze allemaal bij ons in de tuin als er weer fruit aan de bomen zit,” klaagt een ander. Een honderdtal mensen vormt de Nederlandse gemeenschap in Gaborone – niemand zegt de drukte en de files van hun geboorteland te missen. „Dan zeuren we liever over bavianen.”

Wat verder Ter Tafel Komt

Maarten van den Nieuwenhuijsen
directeur Zuidelijk Afrika, Rezidor Hotel Groep

Ik ben een nieuwe hobby begonnen. Ik vlieg!”, onderbreekt Maarten van den Nieuwenhuijsen (44) abrupt het gesprek over de expansie van de Rezidor Hotel Groep, de moeizame start in Johannesburg en het wereldkampioenschap voetbal dat volgend jaar in Zuid-Afrika plaatsvindt. “Toen ik jong was wilde ik al piloot worden. Het is een fantastische ervaring om zelf een vliegtuig te besturen.”

De eerste vliegles kreeg de hotelier vorig jaar cadeau van zijn vrouw Annette. “Misschien is het een kleine midlifecrisis”, lacht Van den Nieuwenhuijsen verlegen. Enthousiaster: “Het is écht iets om in Zuid-Afrika te doen: qua weer, qua afstanden en qua kosten.” Met alleen middelbare hotelschool op zak werkte Van den Nieuwenhuijsen zich op. Zijn drang naar buitenlands avontuur is ontembaar, maar een waaghals is hij niet. “Ik had al lang solo mogen vliegen, maar…..” Een berustende zucht. “Binnenkort gaat het wel gebeuren.”

Eerlijkheid en voorzichtigheid typeren zijn uitspraken – kwaliteiten die ook zijn opmars in de hotelwereld verklaren. Als regiodirecteur voor Zuidelijk Afrika heeft de geboren Voorburger vier hotels onder zijn hoede en dat worden er rap meer. Het van oorsprong Scandinavische Rezidor – het hoofdkwartier staat nu in Brussel en het Amerikaanse Carlson heeft een flinke vinger in de pap – heeft zijn oog laten vallen op ’s wereld armste continent. De lijst van geplande openingen is duizelingwekkend. “Wij zijn hard op weg om de grootste internationale hoteloperator
in Afrika te worden.”

Locatie van het gesprek is restaurant Vivace in het Radisson Blu Hotel in Sandton, hét zakencentrum van Johannesburg – “én van heel Afrika ten zuiden van de Sahara”. Alles is Italiaans: van het uit Toscane geïmporteerde San Pellegrino-mineraalwater tot het eten zelf.

Druk is het niet in de lobby en het restaurant. Aanvankelijk was het ploeteren, erkent Van den Nieuwenhuijsen. “We hadden een moeilijke start vorig jaar december. Dan is het hier zomervakantie en tegelijkertijd drong de internationale crisis door in Zuid-Afrika. Het hotel bevindt zich in de opstartfase, maar na de eerste drie maanden zagen we gestaag verbetering.” Van den Nieuwenhuijsen wijst door het raam van de dertiende etage naar een bouwplaats. “Kijk, daar wordt nog een Radisson Blu gebouwd en verderop komt een Park Inn – juni volgend jaar hebben we hier 760 bedden en zijn we de grootste internationale speler in Sandton.”

Naast Radisson Blu en Park Inn exploiteert Rezidor de merken Regent, Country Inns & Suites en het modieuze Missoni. “Twee jaar geleden is besloten dat we dit continent gaan veroveren.” Van den Nieuwenhuijsen verwacht dat Johannesburg uiteindelijk zeven Rezidor-hotels telt en ook de portefeuille in Kaapstad groeit. Bovendien wordt in booming hoofdsteden als Maputo en Lusaka gebouwd. Luanda – hoofdstad van Angola – staat op de rol voor 2012. Elders in Afrika gaan hotels open in Nigeria, Kenia, Congo, Libië en zelfs Mali. En dat terwijl het slecht loopt in Sandton? Van den Nieuwenhuijsen lacht. “Nou, we maken hier natuurlijk wel winst.”

Gelukkig komt het WK voetbal dichtbij. “Wij verwachten natuurlijk veel van 2010. Dit toernooi is een goed visitekaartje voor Zuid-Afrika. Sommigen zeggen dat er te weinig kamers zullen zijn, maar niemand komt zonder eerst accommodatie te regelen. Op veiligheidsvraagstukken is men goed voorbereid. Natuurlijk trekken dit soort sportevenementen meer zakkenrollers en tasjesdieven, maar dat is overal ter wereld zo.”

Waar een kamer in Sandton normaal 2.800 rand (250 euro) kost, wordt dat tijdens het voetbaltoernooi 4.300 rand (400 euro). Sponsoren en media betalen blijkbaar grif, want het hotel is vol tijdens het WK. Het Nederlands elftal zit op steenworp afstand in het Hilton, maar Van den Nieuwenhuijsen treurt niet echt om de afwezigheid van teams. “Als een team na de eerste ronde wordt uitgeschakeld, verdwijnt hun hele entourage.”

Hoewel Van den Nieuwenhuijsen nu zou doorstuderen aan een hogere hotelschool – “Je moet meer afweten van e-commerce, strategisch management en leiderschap.” – klinkt zijn carrière als een sprookje. ”Ik ben op het strand in Scheveningen begonnen toen ik veertien jaar was. Mijn moeder wist niet wat ze de hele zomer met mij aanmoest en vroeg bij strandtent Hennie en Martin of ik daar kon werken. Ik deed alles: stoelen klaarzetten, bedienen. Op de fiets naar het werk toe, mooi was dat. Ik heb het met veel plezier gedaan.”

Zijn ouders bestierden de fameuze kledingzaak Het Jagershuis, waar Hagenaars van stand bijna een eeuw lang klassieke mode, jacht-, en rijkleding kochten. “Ga alsjeblieft wat anders doen, zei mijn vader, want het runnen van een eigen zaak viel hem zwaar.” Dus ging zoon Maarten aan de slag bij het Smulplein van de V&D en later bij sterrenrestaurant Villa Rozenrust in Leidschendam.

Via een stage werkte Van den Nieuwenhuijsen drie jaar bij het InterContinental Hotel in Luxemburg. Daarna volgden steeds hogere functies in Keulen, Düsseldorf en Dubai. “Vervolgens kwam ik bij het Radisson in Amsterdam. Ik was toen tien jaar weg uit Nederland.” Na Berlijn en Peking belandde de hotelier in de Saoedi-Arabische hoofdstad Riaad. “Dat was tijdens de Tweede Golfoorlog. Er vonden regelmatig bomaanslagen op westerse compounds plaats. Het was een moeilijke tijd, maar we hebben erg goede vrienden aan die tijd overgehouden.” Toen het te gevaarlijk werd was het tijd voor een nieuw avontuur. “Ik ben vertrokken naar Kaapstad, een prachtig hotel aan de kust. Hier in Zuid-Afrika ligt mijn hart. De mensen zijn warm en hebben een echte glimlach. Er is zoveel diversiteit: vier seizoenen, walvissen, zon en bush.”

En er zijn uitdagingen. “Mensen zien hun werk in de hotellerie als een baan en niet als een carrière”, vindt Van den Nieuwenhuijsen. Ook de bedizening in Vivace is volgens hem nog te ongeïnspireerd. “De mensen komen uit een township en moeten hier een vijfgangenmenu serveren. Het is aan ons om hen op te leiden.” Van den Nieuwenhuijsen wijst op zijn Yes I Can!-speld. “Je hoeft echt niet op alles ‘ja’ te zeggen. Maar als een dame met nat haar naar de receptie van het hotel komt omdat de haardroger kapot is, kun je geld teruggeven. Je kunt ook zeggen: ik rijd u even naar de kapper om de hoek. Die houding probeer ik mensen aan te leren.”

Hoe gaat u om met cultuurverschillen?
“Leiderschap is het belangrijkst. Het werkt ontzettend destructief als het personeel niet positief over de zaak denkt. Je moet een goede gastheer zijn en het commerciële management onder de knie hebben, maar uiteindelijk moet je een leider zijn. Dat kan niet iedereen, je moet het hebben.”

Welke problemen zijn typisch Zuid-Afrikaans?
“Vanwege de apartheid hebben we hier Black Empowerment (bedoeld om door middel van ondermeer aanname-, en inkoopbeleid en training de achtergestelde positie van de zwarte meerderheid recht te zetten, red.). Dat is een leuke uitdaging.”

Werken gelijke kansen voor iedereen niet beter?
Voorzichtig: “Ik denk dat het noodzakelijk is om de balans te herstellen, op den duur moet het dan mogelijk zijn om Black Empowerment af te schaffen.”

Johannesburg, dat is toch een crimineel nest?
“Iedereen is negatief over Johannesburg, maar ik vind dat volledig ongegrond. Natuurlijk is er criminaliteit. Je moet voorzorgsmaatregelen nemen, maar voor de rest is het hier fantastisch. Er is zoveel te doen! In Zuid-Afrika wordt het geld in Johannesburg verdiend en in Kaapstad uitgegeven. Daarom is dit toch meer mijn stad – Kaapstad blijft een heel mooie vakantiebestemming.”

Is dit weer een tussenstop?
“Nee, ik ga voorlopig druk aan de slag nu er zoveel hotels bijkomen. Het succesvol openen van meer hotels in Zuidelijk Afrika is een intensief en moeilijk karwei. Qua inkoop, accounting en personeelszaken zijn er ontzettend veel schaalvoordelen te behalen, zeker als we hier straks drie hotels binnen 500 meter hebben. Ik geniet erg van werken in het buitenland en ik vind het belangrijk dat onze kinderen in een internationale omgeving opgroeien.”

Internationaler dan u wordt lastig.
Lachend: “De wereld wordt steeds kleiner.”

Het leek de afgelopen weken alsof er een soort spelshow in de open lucht aan de gang was in Botswana, dat zo groot is als Frankrijk maar slechts 1,8 miljoen inwoners heeft. Overal reden pickup trucks rond met enthousiast joelende jongelui in het ’bakkie’ – allemaal in rode óf gele óf groene tshirts. De straatteams van de drie politieke partijen probeerden nog een paar extra zieltjes te winnen voor de gisteren gehouden parlementsverkiezingen.

„Wij hebben al decennia lang vrije verkiezingen”, pocht Otlaadisa Koosaletse, maar dan betrekt zijn gezicht. „Vrij, maar niet eerlijk”, meent de parlementskandidaat voor oppositiepartij BDF (gele t-shirts) in Lobatse, 60 kilometer buiten de hoofdstad Gaborone. „De regeringspartij BDP gebruikt overheidsfinan- ciën om campagne te voeren – inclusief helikopters en de staatsmedia. De oppositiepartijen krijgen geen cent.” Waar bodemschatten in de meeste Afrikaanse landen tot burgeroorlog en corruptie leidden, investeert Botswana – de grootste diamantexporteur ter wereld – de opbrengst al decennia in gratis onderwijs en infrastructuur. Dat verklaart de populariteit van de BDP partij van Khama (rode tshirts), die Botswana sinds de onafhankelijkheid regeert. Toch worden de oppositiepartijen BDF en BCP (groene tshirts) populairder. „Er zijn maar weinig mensen die echt van de diamantenrijkdom profiteren”, zegt Koosaletse. „De mensen met lage inkomens stemmen daarom op de oppositie.”

Door de economische crisis is de vraag naar diamanten bovendien klein en veel goedgeschoolde ’Batswana’ zijn werkloos. De enige andere sector die buitenlandse valuta oplevert is het safaritoerisme.

Ondanks het districtenstelsel is de campagne van de oppositie vooral gericht tegen Khama, oud-legerleider en zoon van Botswana’s eerste president Seretse Khama. „De huidige president vertoont dictatoriale trekjes; een gevaar voor de democratie”, zegt Koosaletse. Khama zette onlangs in zijn eigen partij topfiguren op een zijspoor en staat aan het hoofd van een veiligheidsdienst dat een aantal onopgehelderde moorden op het geweten heeft. „Net zoals vroeger bij de KGB of de Gestapo.”

Khama – die tot afgrijzen van lokale stamoudsten niet getrouwd is – is een piloot en natuurliefhebber die geen corruptie accepteert. Dankzij zijn traditionele wortels en zijn vele werkbezoeken is hij ongekend populair op het platteland. Als president verving hij vorig jaar Festus Mogae en sindsdien hamert hij op dicipline.

„Met democratie heeft dat niets te maken”, vindt Koosaletse, die met lede ogen aanziet dat Khama in het Westen Voorbeeldig Botswana kiest voor of tegen eigenzinnige president. Dat Afrikaanse landen met een rijkdom aan bodemschatten ook democratisch en verstandig bestuurd kunnen worden, bewijst Botswana al sinds de onafhankelijkheid in 1966. Maar de economische malaise hakt er hard in bij de gewone man en vrouw – en volgens de oppositie is president Ian Khama een dictator in de dop. als kampioen van de democratie te boek staat omdat hij het wanbestuur van de despot Robert Mugabe in buurland Zimbabwe keihard veroordeelt.

Als de BDP volgens verwachting de meerderheid vasthoudt dan kiest het parlement Khama weer als president. De twee oppositiepartijen hebben afgelopen week voor het eerst gezegd de handen ineen te zullen slaan om een einde te maken aan de ruim 40-jarige alleenheerschappij van Khama’s partij. „Zolang de BDP onbedreigd de meerderheid had, was het gemakkelijk voor die partij om de democratische weldoener uit te hangen, maar nu de positie bedreigd wordt komen er plots strenge mediawetten en loopt de democratie gevaar.” Koosaletse cynisch: „Botswana begint steeds meer op een gewoon Afrikaans land te lijken.”

Maar Gaborone leek gisteren erg weinig op andere Afrikaanse hoofdsteden – met comfortabele winkelcentra en goede wegen in plaats van kleurrijke chaos en vuilnis. Diverse mensen bekenden gisteren op de oppositie te stemmen, maar weigerden hun naam te geven. De stembusgang verliep echter professioneel, vond inwoonster Gasenna Mohuptsiwa nadat ze haar briefje in de stembus had laten vallen. „Ik ben blij dat ik voor de toekomst van mijn land heb kunnen stemmen.”

Vijf schooltjes, een kliniek, een marktplaats en een aanlegsteiger zijn er gebouwd in hun afgelegen oord van mul duinzand en mangrovebos. Ze mogen jarenlang meehelpen balken sjouwen en bospaden uithakken en krijgen daar tientallen euro’s maandloon voor. Er wordt zelfs een duur hek gebouwd om olifanten uit hun provisorische moestuintjes te weren.

Dus verwachtte ik niets dan lofzang tijdens mijn bezoek aan Machangulo, een schiereiland ten zuiden van de Mozambikaanse hoofdstad Maputo. Tot mijn verbijstering werd er vooral gemopperd op het Panorama-project dat vooruitgang en werkgelegenheid naar de landtong brengt. Het is de ‘landkwestie’ die ons dwarszit, zegt winkeleigenaar Filamon Chivambo. De lokale bevolking begrijpt niet dat ze niet meer zomaar hun huisjes kunnen verbouwen, winkeltjes kunnen beginnen of een nieuwe moestuin kunnen aanleggen. Maar de situatie is duidelijk: Panorama least het gebied eerlijk van de overheid.

Bovendien stemden de stamoudsten, blij gemaakt met nieuwe huisjes, drie jaar geleden al in met de bouw van de vakantievilla’s en het luxehotel aan het oostelijke zandstrand. Maar nu zegt men: het is onze geboortegrond, het is onze traditie. Wekenlang wordt er al vergaderd. Goedmoedige aannemers rijden honderden kilometers vierwielaangedreven bakkies door het mulle zand, van stamoudste naar stamoudste. Begrijpen deze arme stakkers dan niet dat de rijken der aarde, die Machangulo hebben uitverkoren voor toekomstige zon- en zeevakanties, het beste met hen voorhebben?

Het is vooral sneu voor kroonprins Willem-Alexander, de bekendste deelnemer aan het Panorama-project. Hij had toch duidelijk gezegd dat hij zijn zuurverdiende geld in een vakantieoptrekje in Mozambique steekt vanwege de rust, het natuurschoon én omdat zijn familie nu eenmaal graag de armen in Afrika helpt. En nu dit.

Intussen dwepen de inwoners van Machangulo natuurlijk wel met de komst van de koninklijke investeerder, die ze allemaal weleens de hand hebben geschud. “Zo’n vriendelijke man”, meent Filamon. “Hij heeft een feestje voor ons georganiseerd”, zegt Isaac. “Leuk om hem als buurman te hebben”, vindt Manuel.

Het is van tweeën één. Daarom een oproep aan alle Machangulo-inwoners: als jullie zo blij zijn met de komst van Willem-Alexander en die schooltjes en het werk, houd dan op met zeuren over de landkwestie. Het is beschamend voor de prins en geeft Machangulo, Mozambique, en heel Afrika een slechte naam.