Barricades af, Binnenhof op

Standaard

Drie afgetrainde actietijgers uit drie oppositiefracties laten hun tanden zien in een gesprek over de effectiviteit van het actiewezen versus die van de politiek. En de bittere noodzaak om de wet te overtreden.

Ze hebben de barricades verlaten om een blauw bankje aan het Binnenhof in te nemen. Diederik Samsom (32) verruilde de spetterende actie van Greenpeace voor de sputterde fractie van de PvdA. Vredesactviste  Krista van Velzen (29) staakte de demontage van kernonderzeeërs en vecht nu namens de SP voor vrede op aarde. Directeur van Milieudefensie Wijnand Duyvendak (46) kapte het bulderbos en bestrijdt het wild geraas nu voor GroenLinks.

Samsom debuteerde vorig jaar in Den Haag, Van Velzen en Duyvendak een jaartje eerder. Het trio weet al wat politieke succesjes op te sommen. Zo heeft Samsom geld losgepeuterd voor milieuhandhaving en de energiepremieregeling en wierp zijn kruistocht tegen afvalexport vruchten af. Duyvendak ziet effect van zijn pleidooi voor veilige olietankers en spoorwegovergangen.

Van Velzen sleepte een verbod op chloortransporten binnen en jaagt de strijd tegen handel in honden- en kattenbont aan. ,,Ik merk dat ik heel cynisch ben. Ik pak geen grote onderwerpen aan als er toch niets te bereiken is.” Omdat het Den Haag koud liet dat ABN Amro geld stak in een bedrijf dat clusterbommen produceert, voerde ze campagne buiten de kaastolp. ,,Dan komt de activist in mij omhoog. En met succes! Drie weken geleden kreeg ik een brief van ABN Amro. Ze schreven dat ze het fantastisch vonden dat we het onderwerp aangeroerd hadden. Ze hebben besloten eruit te stappen en het hele beleid van investeringen. Soms moeten maatschappij en bedrijfsleven blijkbaar tien stappen voor de politiek uitlopen. Ik ben blij dat ik bij een partij zit waar ik de keuze tussen politiek en actievoeren niet hoef te maken.”

Volgens Duyvendak is zijn effectiviteit als actievoerder en politicus vergelijkbaar. ,,Bij Milieudefensie was het politiek ook moeilijk resultaat boeken. Bedrijven zijn wel heel gevoelig voor druk. We zijn bijvoorbeeld naar Hak gegaan, want we wilden biologische appelmoes. En we gingen naar een bank om ze te weerhouden van een investering in een regenwoud.” Dan heeft zijn jarenlange verzet tegen de uitbreiding van Schiphol misschien nog wel minder opgeleverd. Duyvendak: ,,Het bulderbos is wel een begrip geworden, waardoor voor velen duidelijk werd welke milieu- en geluidsproblemen aan Schiphol kleven. Natuurlijk, de vijfde baan er gekomen. Maar je moet in decennia denken. Met die bril moet je je successen beoordelen. Ik ben ervan overtuigd dat de milieugrenzen over tien jaar strenger zullen zijn dan nu.”

Samsom merkt dat hij als milieuman van de 42-koppige PvdA-fractie wel meer voor elkaar krijgt. ,,Dat was één van de redenen voor mijn overstap. Bij Greenpeace moet je in termijnen van 10 tot 20 jaar denken. Het verbod op walvisjacht, kernproeven en het dumpen van nucleair afval. Het hoort allemaal bij de strijd waarin ik meegestreden heb.” Vrijbuiters waren we, vertelt de Delftse ingenieur. ,,Als je een idee had, charterde je een schip en ging je aan de slag. Dan spatte het water rondom je op en had je echt het gevoel dat je bezig was. De frustratie de dag erna was des te groter als ik merkte dat al die opwinding en al die adrenaline niets had veranderd. Uiteindelijk kan alleen de politiek de bal inkoppen.”

Activisten voor dierenrechten of wereldvrede gaan tegenwoordig vrij rap als ‘terrorist’ door het leven, tot ergernis van Van Velzen. ,,Het is een hype om alles direct terrorisme te noemen. Het is een leuke kapstok waar je van alles aan kan hangen.” Het SP-Kamerlid baalt ook van collega’s die haar aanspreken op het gedrag van gewelddadige activisten. ,,Ik vertegenwoordig hier geen mensen die met geweld en anonimiteit dingen in de maatschappij willen losbreken. Maar dat wordt me wel meteen in de schoenen geschoven.”

Als er één Kamerlid als terrorist is neergezet is het wel Duyvendak. Publicist Peter Siebelt zet hem in zijn boekje Rara wie ben ik? neer als een voormalige linkse crimineel. Duyvendak: ,,Ik word beschuldigd van de verschrikkelijkste acties, tot bomaanslagen aan toe. Dan denk ik: je moest eens wéten! Ik was in die tijd juist altijd heel erg tégen die bomaanslagen. Je voelt je zo miskend. Het is toch gek dat Siebelt mij nooit iets heeft gevraagd. Kom dan een keer praten! Heel vervreemdend, zo’n discussie over mij. Het is iets dat je zou kunnen dromen, maar het is gewoon werkelijkheid!”

De kraak- en actiegroepen waar Duyvendak zich begin jaren 80 in bewoog waren volgens hem ‘een optelsom van losse activiteiten, waarbij mensen elkaar soms wel en soms helemaal niet kenden.’ Daar waren mensen bij die geweldadiger waren, erkent de GroenLinkser. ,,Toen dacht ik: dat kan best naast elkaar bestaan. Je moet je niet bemoeien met de keuzes van anderen. Daar ben ik heel erg in veranderd. Ik heb gezien hoe destructief geweld is voor mensen en hun beweging. Ik ben nu veel principiëler geweldloos dan toen. Ik heb spijt dat ik me er niet scherper tegen heb gekeerd. Aan de andere kant: wie had er zich wat aangetrokken van een jochie van 22 jaar?”

Geweldloosheid. Regel nummer 1 volgens de drie. Maar je moet je toch altijd aan de wet houden? ,,Ik heb natuurlijk wel regels en wetten overtreden”, biecht Samsom op. ,,Dat was vanuit een heel belangrijke filosofie, waar ik nog steeds achter sta. Tegen een politieman die mij lossneed van een nucleair transport heb ik wel eens gezegd ‘ik strijd voor regels van over tien jaar’. Ik geloof dat je de voortgang van het milieubeleid ook op die manier kan stimuleren. Dat klinkt rabbiaat, maar het is een effectieve manier van je mening geven. Jody Williams won de Nobelprijs voor het landmijnenverdrag. Die heeft in haar actieleven heel wat hekken illegaal overgestoken. De balans valt voor haar positief uit. We hebben geen gelijk, we proberen het te krijgen.”

Van Velzen en Duyvendak zijn gelijkgestemd. Het mag niet stiekem, luidt regel nummer 2. Het GroenLinks-Kamerlid: ,,Je kan een keer een wet overtreden, maar je moet er niet voor weglopen en het moet uiteindelijk gericht zijn op parlementaire besluitvorming.” Dat is regel nummer 3. ,,Je kan best eens een keer symbolisch een trein blokkeren, maar je kan niet zelf een transport van wapens gaan tegenhouden. Door de actie moet het parlement besluiten tot beëindiging van die wapentransporten. Anders is het eigenrichting. Misschien dat ik op dat punt nog het meest veranderd ben.”

Waar Samsom en co het hoofd konden breken over de vraag of ze een hekwerk mochten openknippen, ging vredesactiviste Van Velzen een stuk verder. ,,Bij een campagne in Schotland heb ik twee bloedserieuze pogingen gedaan om een onderzeeër met kernwapens aan boord uit de roulatie te halen. Ik ben met gereedschap die kant op gegaan om de sonar onklaar te maken. Het ging niet om grote materiële schade, maar om te voorkomen dat die boot uit kon varen, uiteindelijk symbolisch.” Ze werd gepakt en zat een tijd in de gevangenis. Kan gebeuren. Ook illegale acties die geweldloos en aangekondigd zijn, zijn strafbaar. ,,Dan heb je de verantwoordelijkheid te dragen.”

Van Velzen kent ook voorbeelden waar ‘wetsovertreding heeft geleid heeft tot wetsverbetering’. Zo is daar de zwarte vrouw Rosa Parks, die in de VS illegaal voorin een bus ging zitten. Ze kwam in de gevangenis, maar luidde het begin van het einde in van het wettelijke verschil tussen blank en zwart.

Inmiddels is Van Velzen voorzichtiger. ,,Ik vind dat je als Kamerlid en medewetgever veel kritischer moet zijn. Maar ik ben een paar maanden geleden nog wel in België geweest bij het operationele hoofdkwartier van de Navo. Daar gingen wij met honderden mensen een inspectie uitvoeren. Aangekondigd. Heel vredig allemaal. Nou, dan klim ik wel over een hek heen om een groter probleem aan te kaarten. Ik weet dat het niet mag. Het is heel erg op het randje. Voor je het weet zit je in een soort bandeloosheid of anarchie. Ik vind dat je dat als mens niet kan doen en als politicus al helemaal niet.”

Duyvendak zou zich ‘best eens ergens aan een hek kunnen vastketenen’, maar ziet het niet als prioriteit. Hij is immers gekozen om de regering in de gaten te houden. Het is wel broodnodig dat de linkse actiegroepen zich roeren, merkt hij. ,,Vergeet niet dat de belangen, zoals het milieu, dat soort acties nodig hebben. De informele Haagse circuits, de borreltafels, de lobby’s en het geld geeft het bedrijfsleven zoveel meer macht dan bijvoorbeeld milieuclubs. Daarom is het heel belangrijk dat er meer actie is. Als een tegenwicht.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s