Onrust in de sloppen

Standaard

“Ik voel me verraden door het ANC.” Zoeloemannen keuvelen wat onder een boom, kinderen spelen met autootjes van ijzerdraad, kleurig geklede moeders kopen fruit bij een kraampje. De bonkige straatjes van Protea-Zuid zijn gezellig druk – en dat is een slecht teken.

Binnen in de hut van golfplaten foetert Bongani Xezwi op de politieke elite. Zijn moeder Maureen Mnisi valt hem bij. “Tijdens de apartheid hadden we het beter. Toen was Soweto overdag uitgestorven, want bijna iedereen had een baan in de stad.”

Want zo gezellig is het niet in Protea-Zuid. Wie beter luistert, ontdekt dat de sloppen zoemen van teleurstelling en frustratie. “De mensen hier zijn woedend. Woedend,” legt Mnisi (45) uit. “We worden nog steeds onderdrukt. Niet meer op basis van huidskleur, maar op basis van klasse. Omdat wij arm zijn,” zegt de 28-jarige ‘Bongs’ Xezwi.

Soweto is de township in Johannesburg die bekend stond om het verzet tegen de apartheid. Tegenwoordig is het een stad op zich, met een miljoen inwoners en talloze nieuwe winkelcentra en villabuurten. Toch leven er om de hoek bij de riante huizen van de nieuwe elite nog altijd velen in wrange armoede. Zoals in Protea-Zuid.

Begin deze maand sloeg de vlam er weer in de pan. “Vreedzaam marcheren heeft geen zin, dus de mensen gaan de straat op en steken autobanden in de fik, zoals vroeger,” zegt Mnisi. Als provincievoorzitter van de Landlozen Beweging (LPM) probeerde ze er zelf buiten te blijven, maar de politie vroeg haar de 2000 stenengooiende betogers tot kalmte te manen. En sloeg haar vervolgens in de boeien. “Ik heb je al een hele tijd willen arresteren, zei die agent tegen me. De dag erna werd ik weer zonder aanklacht vrijgelaten.”

“Destijds werden leiders ook opgepakt om het protest te breken,” zegt Xezwi. Het is eigenlijk erger nu, vindt hij, want de wijk vecht nu tegen de ‘eigen’ partij en politie. Rubberen kogels en waterkanon leidden op 3 september tot tientallen gewonden. “Ze gaven ons nauwelijks kans om ons terug te trekken en schoten op ons hoofd alsof we dieren waren. In Kliptown is een vrouw zo haar oog kwijtgeraakt.”

Steeds meer sloppenwijken door heel Zuid-Afrika zijn het toneel van rellerige betogingen. Bewoners zijn kwaad dat ‘hun’ ANC na de machtsovername in 1994 beloften van huisvesting, werkgelegenheid en toegang tot elektriciteit en water niet waarmaakt. Volgens onderzoek van TNS Research Surveys woonden vorig jaar 4 miljoen Zuid-Afrikanen in krotten, dat is 11 procent van de bevolking.

“Ik kwam als één van de eersten in Protea-Zuid wonen in 1985,” zegt Mnisi. “We konden onze huur niet opbrengen en konden alleen nog hier terecht. Ook kwamen mensen van het platteland, die een baan zochten.” Inmiddels is de wijk een hechte gemeenschap van 6400 mensen – weinigen willen weg. “De officiële werkloosheid is hier enorm, maar veel mensen wandelen elke dag naar Lenasia om te werken als schoonmaker of om eigen baksels te verkopen. Ik werk er zelf als straatveger.” Lenasia ligt aan de andere kant van de snelweg en wordt – ‘dankzij’ de rassenscheiding van weleer – louter bewoond door Indiërs. “Die stoppen ons nog wel eens wat eten toe.”

Protea-Zuid heeft een school, een kliniek, een politiebureau, een winkelcentrum en een treinstation. Vlak nadat het ANC de macht in Zuid-Afrika in 1994 overnam, werd er wat sociale woningbouw (RDP) gebouwd langs de rand van de wijk – “Zodat je vanaf de weg de krotten niet kan zien,” vermoedt Xezwi. Hij laat ook de hal zien die de gemeente voor de wijk neerzette. Cynisch: “Leuk idee, maar ze vragen huur als we het willen gebruiken en dat geld hebben we niet.” Een stoet aan politici beloofde de afgelopen beterschap in Protea-Zuid. Er zouden 3200 huizen komen – op braakliggend terrein werd al een blikken dorp neergezet als tijdelijke onderkomen tijdens de bouw.

“We hebben altijd op het ANC gestemd, zij brachten ons democratie. We waren erg blij met alle beloftes, maar er gebeurde nooit iets,” zegt Mnisi bitter. “Het leven in een krot is onaangenaam. Het is er te heet in de zomer en te koud in de winter. Het is er ongezond, je krijgt er hoofdpijn.” Elektriciteit en water tappen de meeste bewoners illegaal af van het gemeentelijke net. “Veel mensen moeten hier nog steeds de bosjes in om hun behoefte te doen of ze zetten hokje boven een zelf gegraven gat,” wijst Bongs in de ‘tuin’ van de buren. “In de zomer kun je daar niet naar binnen: de hitte, de stank en de vliegen zijn te erg.”

Vorig jaar begonnen lokale bestuurders uit een ander vaatje te tappen. Een deel van de wijk is doorverkocht in private handen. “Daar komt nu een tennisbaan en een kerk,” weet Xezwi. De rest van het gebied is onbewoonbaar verklaard vanwege het risico op dolines, plotselinge verzakking van de grond door sterke verwering van het oppervlak. “Kijk op deze kaart kan je duidelijk zien dat er maar een deel van de wijk hierdoor bedreigd wordt,” laat Xezwi opgewonden zien. “Toch moet iedereen vertrekken.”

Plaats van bestemming is nieuwbouwwijk Doornkop, 8 kilometer verderop. “Daar wonen nu arme, zwarte boeren die op hun beurt voor ons moeten wijken. Het zijn dezelfde gedwongen verhuizingen als tijdens de apartheid.” De provincie wil in 2014 af zijn van alle sloppenwijken, die als broednesten van armoede en criminaliteit gelden. In het hele land smeken de bewoners om huizen en voorzieningen, maar dan wel op de plaats waar ze nu wonen. “Als we moeten verhuizen, kan niemand hier zijn school afmaken en verliezen mensen hun baantjes in Lenasia. Juist dat leidt tot schooluitval en meer criminaliteit,” waarschuwt Xezwi. “Er mag in Doornkop dan wel water en elektriciteit zijn, maar daar hebben we dan geen geld voor.”

Op goedkope tv´tjes ziet Protea-Zuid, dankzij de gestolen elektriciteit, een steeds rijkere top van ANC-politici. Corruptie en andere schandalen zijn schering en inslag. Die arrogante lieden gebruiken ons als speelbal, briest Mnisi. “Huisvestingminister Lindiwe Sisulu dreigde gisteren zelfs om actievoerders van wachtlijsten te halen. Wat is nog over van ons recht op demonstratie? Wij zijn toch ook mensen?”

Sisulu en andere bestuurders zeggen dat leiders als Mnisi en het zeer actieve Antiprivatiserings Forum (APF) de sloppenbewoners met leugens opstoken. “Dat is zo´n enorme belediging,” zegt Xezwi. “Alsof mensen zelf niet kunnen denken.” Mnisi: “Op dit soort bestuurders, die ons van alles beloven maar niets doen, gaan we niet meer stemmen. Eerst wat laten zien, en pas daarna kunnen ze weer onze stem krijgen.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s