Nigerianen niet welkom

Standaard

Afrikaanse migranten zoeken niet alleen in Europa nar een beter leven. Voor honderdduizenden, de Nigerianen voorop, is Zuid-Afrika ‘het beloofde land’. De meeste Zuid-Afrikanen zien ze echter liever gaan dan komen.

“Wij zijn goede mensen, een volk van harde werkers.” De traditioneel uitgedoste menigte luistert gedwee naar consul-generaal Sani Mohammad. “Nigerianen zijn oké. Laat je geen negatief imago aanpraten.” Het is op de kop af 47 jaar na de Nigeriaanse onafhankelijkheid en dat wordt gevierd in de parkeergarage van het consulaat-generaal in een chique kantorenbuurt in Johannesburg. Met een modeshow, een copieus buffet en toespraken waarin Nigerianen elkaar bezweren dat ze deugen.

Tien kilometer verderop trippelen jongedames over straat. De prostituees van Hillbrow zijn Zuid-Afrikaans maar hier in Little Lagos staan ze onder controle van Nigeriaanse maffiabazen – hoe komen ze anders aan hun cocaïne? Een politieagent neemt zenuwachtig zijn ‘straatbelasting’ in ontvangst. Hij krijgt al maandenlang een leuke vergoeding om de drugsdealers in de wijk met rust te laten.

“Begrijp je waarom ik je niet wilde meenemen naar Hillbrow,” vraagt Segun Dipe (40). Hij wijst naar de mannen in de parkeergarage van het consulaat. “Dit hier zijn de Nigerianen die ik wil laten zien.” Dipe heeft een missie. Wie in Zuid-Afrika over Nigerianen praat, heeft het meestal over gevaarlijke criminelen. Rotte appels, zegt ex-journalist Dipe, hebben zijn landgenoten een slechte naam gegeven. Hij gaat er wat aan doen. Zijn bedrijfje Greenpage – ‘image is everything’ – produceert een soort gouden gids van bonafide Nigeriaanse ondernemers in Zuid-Afrika. “Wij scheiden het kaf van het koren.”

Veel Afrikanen zochten de afgelopen jaren hun heil in Zuid-Afrika, waar eenderde van het complete bruto binnenlands product (bbp) van Afrika ten zuiden van de Sahara wordt verdiend. Reisdoel van de meeste illegale migranten is Gauteng, een kleine provincie met iets meer dan 9 miljoen inwoners rond de metropool Johannesburg.

Van elke euro die in ‘donker Afrika’ wordt verdiend, komt iets meer dan 10 cent uit dit gebied. Het bbp van Gauteng is bijna even groot als dat van het 131 miljoen inwoners tellende Nigeria, de tweede economie van het werelddeel. Ondernemende Nigerianen, en daar zijn er nogal wat van, weten de weg naar Johannesburg bijna op de tast te vinden. Er zijn er nu zo’n 100.000 in het land. Ze belanden voornamelijk in de handel. Omdat het leeuwendeel geen verblijfspapieren heeft, lokt de criminaliteit.

“Veel Nigerianen hebben niets met georganiseerde misdaad,” begint Jennifer Irish-Qhobosheane voor de zekerheid. Maar het is geen toeval dat een aantal dubieuze wijken in Johannesburg bekend staat als Little Lagos, moet de criminologe toegeven. De cijfers van het Bureau voor Drugs en Criminaliteit van de Verenigde Naties (UNODC) liegen er niet om. Ongeveer 85 procent van de cocaïnevangsten in Afrika vindt plaats in Zuid-Afrika en van de cocaïnehandel daar is zeker 80 procent in handen van Nigerianen. Irish deed er onderzoek naar voor het Zuid-Afrikaanse Instituut voor Internationale Zaken (SAIIA). Hoeveel migranten uit Nigeria betrokken zijn bij louche zaken is niet exact bekend, maar schattingen houden het op 10.000, een aanzienlijke minderheid.

Nigerianen hebben daardoor een beroerd imago in Zuid-Afrika. Blank en zwart huivert wanneer ze naar hun mening over Nigerianen wordt gevraagd. Ironisch genoeg blijkt uit de statistieken dat de gewelddadige criminaliteit, die door haar omvang een ontwrichtend effect op de samenleving heeft, bijna volledig voor rekening van Zuid-Afrikanen zelf komt. Irish-Qhobosheane: “Nigerianen gebruiken soms dreiging als een drugsschuld niet is betaald, maar ze laten het vuile werk meestal door Zuid-Afrikanen opknappen. Het is hoogst ongebruikelijk dat Nigerianen betrokken zijn bij een gewapende overval.”

Typerend is dat Nigeriaanse drugsdealers zichzelf op de eerste plaats als zakenlieden zien. “We dwingen niemand om drugs te nemen. Het is simpelweg een kwestie van vraag en aanbod,” aldus een Nigeriaan in het onlangs gepubliceerde boek Gentlemen or Villains. Nigerianen kopen geen politici of hoge ambtenaren om zoals Oost-Europeanen, zegt Irish-Qhobosheane. “Ze kiezen voor degenen waar ze problemen mee verwachten, zoals een wijkagent of politiechef. Zij worden omgekocht met ‘straatbelasting’.

“Het was een enorme schok toen ik hier in 2003 voor het eerst kwam,” vertelt Dipe. “In Nigeria wordt heel positief gedacht over het nieuwe Zuid-Afrika, maar hier wil men alleen maar slechte dingen horen over Nigerianen.” Hij weigert te geloven dat veel van zijn landgenoten uit zichzelf op het verkeerde pad zijn terechtgekomen. “Het is de maatschappij die onze mensen hier de verkeerde kant heeft opgedreven. Drugs waren nooit een probleem in Nigeria.”

Dipe kwam begin dit jaar definitief uit Lagos over om het imago van zijn landgenoten in Zuid-Afrika wat op te poetsen, en daarmee zelf meteen een goed belegde boterham te verdienen. Voor 300 Zuid-Afrikaanse Rand, 30 euro, kan iedere bonafide Nigeriaan zich na een screening in Dipe’s telefoonboek laten registreren.

Betrouwbare cijfers over de Nigeriaanse bijdrage aan de Zuid-Afrikaanse economie zijn er niet, maar volgens Dipe is die groot. “Na het einde van de apartheid kwamen eerst de onderwijzers deze kant op. Het ging minder goed met de economie in Nigeria. Ook specialisten uit de IT-sector trokken toen naar Zuid-Afrika. De meesten begonnen stilletjes. Het zijn individualistische zakenmensen, die niet met de onderwereld in Hillbrow geassocieerd willen worden.”

Haarsalons, winkeltjes en eetcafés: een wandeling door Braamfontein, een andere wijk in Johannesburg, bevestigt Dipe’s verhaal. De Nigerianen zijn er ondernemend en, op het oog, succesvol. De mannen die nog geen eigen zaak hebben, proberen voor de ingang van winkelcentra als ambulante mkb’ers met geïmproviseerde marktkramen hun handelswaar te verkopen.

Legale Nigerianen hebben inmiddels ook hun weg naar de nieuwe zwarte upper class gevonden. Dipe: “Ga eens naar de rijke wijk Sandton. Als je daar een Nigeriaan tegenkomt is hij waarschijnlijk vice-president van een bank of hij zit in de vastgoedsector. De dokter die hier een Siamese tweeling succesvol opereerde, was Nigeriaan.”

De vraag is waarom Zuid-Afrikanen niet zelf in het door de Nigerianen gevulde commerciële gat zijn gesprongen. De handel is het domein van Indiërs, Chinezen, een handjevol blanken en Nigerianen, maar niet van zwarte Zuid-Afrikanen. De oorzaak ligt in het verleden, in de lange geschiedenis van onderdrukking. Het apartheidsregime drukte zwarte initiatieven decennialang de kop in. Zwarten werkten meestal in dienst van bedrijven die eigendom waren van blanken.

Nu het ANC aan de macht is, kijken veel zwarten hoopvol naar ‘hun’ overheid in de hoop op een beter leven, bijvoorbeeld in de vorm van een baantje als ambtenaar. De Nigerianen maken liever zelf een plan. “Wij werden in Nigeria geregeerd door een militair regime dat zich niet om het volk bekommerde. Daardoor hebben we geleerd onze eigen boontjes te doppen.”

“Nigerianen zijn arrogant en slimmer dan Zuid-Afrikanen. Zij willen de carrièreladder beklimmen. Daar hebben wij geen tijd voor. Ik ga echt niet voor een baas werken op mijn leeftijd. Ik heb Greenpage opgezet en ik kom er mee op radio en televisie. Daar ben ik trots op,” vervolgt Dipe. “Ik lees tegenwoordig allemaal biografieën van de groten der aarde en dan denk ik: waarom kan ik geen grote zijn?”

Niet alleen Nigerianen, alle zwarte Afrikanen worden gehaat in Zuid-Afrika, terwijl Aziaten en blanken met onverschilligheid worden bejegend. Wetenschappers worstelen met een verklaring voor deze xenofobie, zegt Tara Polzer van de Universiteit van de Witwatersrand in Johannesburg.

“Sommigen stellen dat zwarten hatelijker zijn of dat arme mensen gevoeliger voor xenofobie zijn, maar dat geloof ik niet. Landen als Zambia en Tanzania zijn veel armer en daar zie je niet dezelfde haat. Het lijkt mij op puur racisme: de mensen die uit het noorden komen zijn immers donkerder dan stammen hier. Ook het geïsoleerde verleden van Zuid-Afrika speelt een rol. De mensen hier weten weinig over andere Afrikanen.”

Haat leidt in extreme gevallen tot lynchpartijen in townships, maar ook in alledaagse situaties speelt het op. Polzer: “Ik werd laatst gestopt door een politieman bij een wegversperring en vroeg hem half grappend waarom hij zo´n enorm machinegeweer om zijn nek had hangen. Dat is vanwege buitenlanders die ons dood willen maken, zei hij. Men voelt dreiging van vreemdelingen uitgaan.”

De migrant is eerder slachtoffer dan dader van criminaliteit, stelt Polzer. “Ze zijn een gemakkelijke prooi voor overvallers, want door de puinhoop bij Binnenlandse Zaken is het moeilijk om papieren te krijgen. Dat betekent dat je geen bankrekening kan openen. Velen wonen met een grote groep in een krap flatje en dragen hun geld daarom altijd bij zich. Die zijn simpel te beroven.”

Behalve de rotte appels heeft de belabberde reputatie van de Nigerianen ook met hun gedrag te maken, bekent Dipe. “Wij zijn luidruchtig en vooral de wat minder intelligente lieden laten hun rijkdom nogal zien als ze succes hebben. Chinezen en Indiërs werken hier in stilte. Nigerianen niet. We willen geld verdienen en het dan kwistig uitgeven.”

Wat ook niet bijdraagt aan een hartelijke ontvangst van de Nigerianen: Zuid-Afrikaanse mannen klagen dat ze hun vrouwen kwijtraken aan de nieuwkomers. Het ontlokt Segun Dipe een glimlach. Hij monstert trots de mannen die na de toespraken één voor één de parkeergarage in Illovo verlaten. “Het verschil is dat wij vrouwen niet als bezit zien, maar als sociale partner. En wij slaan niet. Bovendien houden we van geld uitgeven en verwennen we de dames graag. Vrouwen houden van ons succes.”

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s