Zimbabwe’s maakeconomie

Standaard

Het door Mugabe geruïneerde land is op sterven na dood. Ondernemers weten zich staande te houden met creatief ondernemen.

“We moeten hier elke dag de wet overtreden. Als alle bedrijven zich aan de regels houden, dan zou geen van hen bestaan.” Rick Kriel is geen durfal die graag het rampzalige regime van de 84-jarige president Robert Mugabe tegen de haren instrijkt. De ervaren eigenaar en bedrijfsleider van Acol Chemicals in Bulawayo is de grootste importeur van chemische grondstoffen en plastic polymeren in het land. “Leuk is het werk al lang niet meer,” zegt hij er direct maar bij.

Normale omstandigheden kan Kriel zich niet heugen. Tijdens het blanke minderheidsbewind van Ian Smith in de jaren 60 en 70 golden economische sancties. Na een burgeroorlog nam Zanu-PF in 1980 de leiding en baadde het nieuwe Zimbabwe in ontwikkelingshulp en vervolgens richtte Mugabe’s politbureau zich op handel met het communistische Oostblok. Begin jaren 90 normaliseerde Zimbabwe, maar rond 2000 begonnen de door Mugabe aangemoedigde invasies van blanke boerderijen. Buitenlandse valuta verdwenen naar de zwarte markt en werden later verhandeld via valutaveilingen. Anno nu is het geld op.

“Een kwart van de buitenlandse valuta in Zimbabwe komt van de diaspora,” schat John Robertson, econoom in de hoofdstad Harare. Miljoenen Zimbabwanen hebben hun land verlaten en sturen samen dagelijks 1 miljoen US dollar naar huis. “Die valuta worden gekocht door handelaars tegen een zwartmarktwaarde van 50 miljoen Zimbabwaanse dollars voor 1 ‘greenback’. Dankzij dit geld kunnen Zimbabwanen nog altijd importeren, maar die goederen zijn wel razend duur.

De meeste uitgeweken Zimbabwanen zijn zwarte dokters, tandartsen en andere hoogopgeleiden die in Canada of Engeland zeer welkom zijn. Blanken verkiezen vaak Australië dat voor ‘Rhodesiërs’ en blanke Zuid-Afrikanen als ‘Afrika zonder zwarten’ geldt. Leraren en technici maar ook lager geschoolde vluchtelingen zijn te vinden in buurlanden van Zimbabwe. “De vindingrijkheid van degenen die over de grens verdwijnen is enorm,” zegt Robertson. “Zij zijn het die de winkels in Harare en Bulawayo bevoorraden, doorgaans na het omkopen van onderbetaalde douanebeambten.”

Een heel ander slag valutahandelaren zijn de 100 à 200 bonzen van regeringspartij Zanu-PF die het recht hebben om US dollars te kopen tegen de officiële wisselkoers van 1:30.000. Zij maken een duizendvoud aan winst op elke dollar die ze kopen en zijn de voornaamste importeurs van brandstof voor de zwarte markt. Bij benzinepompen is al jaren geen druppel benzine meer te krijgen.

En dan is er nog export. Vooral mijnbouwproducten als goud, nikkel en witte astbest brengen buitenlandse valuta in het laatje. Exporteurs moeten echter verplicht bankieren via de Central Bank of Zimbabwe (CBZ). Van de inkomsten wordt 35 procent omgewisseld in de waardeloze lokale munt tegen de officiële wisselkoers. Die harde valuta gaan naar Mugabe en co. De overige 65 procent komt op een door de overheid gecontroleerde valutarekening. Robertson: “Dat geld is de afgelopen maand gebruikt voor verkiezingscadeautjes, zoals gratis tractoren en brandstof.” Het corrumperende effect van die giften is enorm: onderhandse verkoop van een tractor is gemakkelijker een boerderij ermee runnen, redeneert men.

Gevolg van Mugabe’s verkiezingscampagne is dat de centrale bank zonder geld zit. De rekeninghouders, die hun valuta bijvoorbeeld willen gebruiken om verouderde machines te vervangen, worden afgescheept met een positief bankafschrift. “De complete industrie is de afgelopen maand afgeremd door dit geldtekort,” aldus Robertson. Import moet altijd vooruit betaald worden, aangezien geen leverancier erop vertrouwt dat het geld wel zal komen. Kriel moet erom lachen. “Ik heb de schoonste balans ter wereld. Lenen is hier taboe dus de regels dwingen ons als modelbedrijf te opereren.”

Voor Acol Chemicals werkt het nog ingewikkelder. “Wij importeren 100 procent van onze grondstoffen en exporteren niets,” zegt Kriel. “Wij overleven door al onze import door onze klanten te laten verrichten. Dankzij de export van tabak, bloemen, diamanten, verf of krokodillenleer hebben zij een valutarekening. Mijn klanten vragen een vergunning aan voor import een doorverkoop, maar feitelijk verloopt alles via ons. De CBZ zit op onze huid, maar kan niets doen.”

Acol Chemicals is voor de helft van Kriel en voor de helft van een Zuid-Afrikaans chemiebedrijf. Volgens een nieuwe wet moet 51 procent echter in handen zijn van zwarte Zimbabwanen. De eerste brieven van aspirant-aandeelhouders heeft Kriel al binnen. “Elke investeerder weet dat dit bedrijf alleen succesvol is als ik blijf en ik blijf alleen als grootaandeelhouder,” zegt Kriel stellig. Als de overheid de wet gaat handhaven, sluit hij de tent. “Dan zal het bedrijf geen tien minuten overleven. Mijn leveranciers moeten er vanuit kunnen gaan dat hun gevaarlijke stoffen verantwoord gebruikt worden en dat verontreinigde vaten correct worden geruimd.”

Salarissen zijn het afgelopen jaar maandelijks verhoogd met percentages van 110 tot 253. Veel werknemers kunnen zich het openbaar vervoer niet meer veroorloven en hebben ‘loopgroepen’ georganiseerd die er uren over doen om naar fabrieken en kantoren te wandelen. De regering probeert politie, leraren en andere ambtenaren voor zich te winnen door maandelijkse loonsprongen van 760 procent, vooral vlak voor de verkiezingen. De gelddrukkers kunnen de vraag naar nieuw papiergeld maar moeilijk bijbenen.

Na Zimbabwe is Birma is met 40 procent inflatie nummer 2 qua snelste geldontwaarding, maar daar wordt de prijs van brood of motorolie niet elke twee uur herzien. De malaise zit diep. Ongeveer 80 procent van de 12 miljoen Zimbabwanen is werkloos. Het land stond bovendien bekend als graanschuur van zuidelijk Afrika, maar is nu afhankelijk van voedselhulp. De gezondheidszorg is ingestort en de vrees bestaat dat het onderwijs zal volgen.

Kriel en Robertson voorzien meer onheil als Mugabe in het zadel blijft. “De productiecapaciteit moet weer op niveau gebracht worden, maar dat is lastig,” aldus econoom Robertson. “De tabakproductie is bijna vernield en afnemers hebben Zimbabwe de rug toegekeerd. De vlees- en melkindustrie hebben 10 tot 12 jaar nodig om te herstellen omdat al het fokvee is opgegeten. Toeristen zullen terugkomen naar de Victoria Watervallen maar de meeste antilopen zijn gestroopt dus de wildparken blijven leeg. Fabrieken die kleding, schoenen en meubels produceren kunnen wel binnen twee jaar fatsoenlijk produceren.”

Zimbabwe is een rampgebied, zegt Robertson. “We hebben financiële hulp en investeringen nodig alsof er een aardbeving of zondvloed heeft plaatsgevonden. Uit Zimbabwe zelf kunnen die investeringen niet komen, want door de negatieve rente op leningen is het spaargeld van de inwoners verdampt. Internationale hulp valt alleen te verwachten als Mugabe van het toneel verdwijnt. Tot die tijd maken Zimbabwanen zelf een plan.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s