Afrika pubert

Standaard

In één week verklaarden strafhofrechters de Soedanese president officieel tot superschurk, maaiden militairen het staatshoofd van Guinee-Bissau neer en ontkurkte het ontredderde Zimbabwe 2000 flessen champagne voor een jarige despoot. Probeer dan maar eens uit te leggen dat het eigenlijk steeds beter gaat met Afrika!

Joao Bernardo Vieira had op een waardiger einde van zijn lange politieke carrière gehoopt. “Ze gingen zijn villa in, gooiden een bom door het raam die hem verwondde, maar niet doodde. Het dak stortte op hem neer, maar hij leefde nog. Hij kroop uit het puin en werd pardoes neergeschoten, maar ook dit overleefde hij. Uiteindelijk sleurden ze hem naar het huis van zijn schoonmoeder waar hij met kapmessen in stukken werd gehakt.”

Stereotype verhalen van honger, oorlog en bloedige coups liggen in Afrika voor het oprapen, zo merkte de Britse thrillerschrijver Frederick Forsyth maandag. Hij was in het West-Afrikaanse narcostaatje Guinee-Bissau voor onderzoek, hoorde de explosie waarmee de moordaanslag op president Vieira begon en sprak even later de patholoog die de gruwelijke details voor hem uit de doeken deed. “Het is een extra kersje op de taart, dit ga ik waarschijnlijk in mijn volgende boek gebruiken,” was Forsyths droge commentaar.

Behalve spannend zijn veel Afrikaanse verhalen helaas vooral tragisch. In Congo spelen twee smerige jungleoorlogen, waarbij verkrachting dagelijke routine is en een veelvoud van het aantal doden in het mediagenieke Darfoer is gevallen. Somalië is in twee decennia volledig kapotgeschoten – en de krijgsheren vechten vrolijk verder terwijl piraten vanaf de onbewaakte kust voorbijvarende schepen kapen. In Zimbabwe kon despoot Mugabe een aanvankelijke verkiezingsnederlaag zelfs niet met moord en intimidatie afwenden, maar dankzij het laffe optreden van buurlanden wist hij toch de macht te behouden.

Toch lijken mallote dictators en vuige oorlogen steeds meer uitzondering dan regel. Een groeiend aantal landen heeft een soort democratische regering en de economische groei was tot voor kort zo spectaculair dat veel Westerse banken met ‘Afrikafondsen’ begonnen te pronken. Voorbeeldje: Angola beëindigde zeven jaar geleden een verwoestende burgeroorlog en is nu al de belangrijkste olieleverancier voor China, binnenkort met een grotere export dan Koeweit. “Er is minder oorlog en meer democratie,” becijferde Time Magazine onlangs – met beëindige gevechten in Ivoorkust, Liberia, Mozambique, Rwanda en Sierra Leone als bewijs. “Bijna alle Afrikaanse landen hebben in de afgelopen 15 jaar verkiezingen gehouden.”

Terwijl de aandacht uitging naar de moeizame stembusgang in Kenia en Zimbabwe, zijn steeds meer verkiezingen bovendien vreedzame bedoeningen – vooral in landen waar niet steeds weer alle wandaden van de vroegere koloniale machten worden opgerakeld. Ghana stal de show met een minieme, maar onbetwiste verkiezingszege voor de oppositie. En het was ook kiele kiele in Zambia, dat ervaren blanke boeren uit Zimbabwe en Zuid-Afrika met open armen ontving en goed boerde met de kopermijnen (nu in de problemen vanwege de wereldwijde crisis).

Hoewel de dubbele cijfers van Angola een uitzondering waren, hebben veel Afrikaanse landen een decennium van gezonde economische groei achter de rug. Lichtend voorbeeld is al jaren Botswana dat diamant- en goudinkomsten verstandig in infrastructuur, onderwijs en gezondheidszorg investeerde en als baken van stabiliteit geldt. De zwakte van de Afrikaanse economie blijkt nu tijdens de Westerse recessie de vraag naar grondstoffen daalt. Volgens de Zambiaanse handelsminister Felix Mutata moeten bovendien de handelsstromen veranderen. “Oeganda exporteert bijvoorbeeld koffiebonen voor een dollar per kilo en importeert vervolgens gemalen merkkoffie terug voor 14 dollar per blik.”

Waar Ghana als democratisch bolwerk geldt en Botswana als economisch model, spreekt het rebelse gedrag van Malawi ook veel Afrikanen aan. In 2005 waren nog miljoenen inwoners aangewezen op voedselhulp om de hongerdood af te wenden, inmiddels exporteert het land tonnen maïs naar het buitenland. Het geheim: het verstrekken van kunstmestsubsidies tégen het uitdrukkelijke advies in van de Wereldbank, de VS en Groot-Britannië. Het lijkt erop dat president Bingu wa Mutharika net wat eerder dan de Westerse hoofdsteden doorhad dat de vrije markt niet altijd zaligmakend is.

Voor rugzaktoeristen is Malawi al langer een walhalla en Westerlingen die op meer comfort gesteld zijn hebben de laatste jaren nieuwe Afrikaanse paradijzen ontdekt als Rwanda (gorilla’s en chimpansees), Mozambique (stranden en safari) en Madagaskar (zon en unieke natuur). Een beetje jammer natuurlijk dat de hoofdstad van dat laatste land nu al weer maanden het toneel is van agressieve betogingen tegen de regering.

Meer goed nieuws: dankzij een Amerikaans subsidieprogramma (PEPFAR) bereiken steeds meer aidsremmers de juiste mensen in Zuidelijk Afrika, het epicentrum van de ziekte. De advertentiecampagnes van hulporganisaties zijn doorgaans erg dramatisch, maar uit een Brits onderzoek (van Valid International) bleek enkele jaren geleden dat de rampspoed nog al eens wordt overdreven in de ijver om geld los te peuteren. Geef ze echter maar eens ongelijk: ruim 200 miljoen Afrikanen hebben niet genoeg te eten en jaarlijks sterven nog altijd miljoenen mensen aan ondervoeding of malaria, doodsoorzaken die in Nederland ondenkbaar zijn.

Toch kan moeilijk ontkend worden dat het door de bank genomen beter gaat met Afrika. De grootste winst van het laatste decennium is het groeiende zelfvertrouwen in ’s werelds armste continent, ook al botst dat steeds vaker met de Westerse moraal. De toenemende invloed van Chinese investeringen, de recalcitrante Libische leider Gadaffi als voorzitter van de Afrikaanse Unie, de eigenwijze voedselpolitiek van Malawi en de Afrikaanse opstand tegen de vervolging van de Soedanese president Basjir zijn stuk voor stuk een doorn in het oog van Europa en de Verenigde Staten.

Langzaam dringt het besef door dat de – door het vertrek van de koloniale machten gebaarde –
Afrikaanse baby die jarenlang om eten en cadeautjes blèrde, steeds onafhankelijker, eigenwijzer en groter groeit. Het continent is in de puberteit.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s