Zuid-Afrikaanse baai in trek

Standaard

Een gloednieuwe stad op zonne-energie, een elektriciteitscentrale en moderne scheepswerven zijn slechts enkele voorbeelden van een keur aan enthousiaste Nederlandse plannen voor de ontwikkeling van de Saldanhabaai in Zuid-Afrika, 120 kilometer ten noordwesten van Kaapstad. De geplande Industriële Ontwikkelingszone (IDZ) belooft tienduizenden banen, maar blanke Zuid-Afrikanen met (vakantie)huisjes in de mooie kuststreek verzetten zich met hand en tand.

In 1781 verloor de Nederlandse VOC een handvol schepen aan de Britse marine bij de slag van Saldanhabaai, maar anno 2011 slaat het Nederlandse bedrijfsleven terug. De inham vormt één van de grootste natuurlijke diepzeehavens in de wereld en zowel olie- en gasbedrijven, het Rotterdamse havenbedrijf als een heuse Hollandse vastgoedbaron proberen een graantje mee te pikken van de IDZ die de komende twintig jaar 8 miljard euro aan investeringen zou kunnen aantrekken. Zolang politieke chaos uitblijft.

“Het is een joekel van een baai, maar ook een belangrijk natuurgebied,” vertelt de Nederlander Peter Stuivenberg, die als hoofdconsultant het lokale gemeentebestuur adviseert. Vanwege de broze ecologie – de baai is een pleisterplaats voor watervogels – is het toverwoord voor de ontwikkeling ‘Clean Tech Bay’. “Dankzij moderne technieken kunnen we voor zorgen dat er geen vervuiling is,” belooft Stuivenberg, die erop rekent dat multinationals een reputatie hoog te houden hebben. “Er komt geen enkel bedrijf naar Zuid-Afrika als we er hier een rotzooi van maken.”

Volgens Stuivenberg komt 25 tot 30 procent van de bedrijven die geïnteresseerd is in deelname in Saldanha uit Nederland. “Het Rotterdamse havenbedrijf wil graag een managementovereenkomst sluiten, maar dat valt niet mee.” Stuivenberg raadt de voor Afrikaanse begrippen wat al te doortastende Nederlanders daarom een voorzichtige aanpak aan. “Het politieke spel doet hier nog denken aan dr. Zhivago, met kameraad zus en kameraad zo. In Nederland denken we dat we het wel weten. Hier moet je kunnen ouwehoeren en kletsen en vragen ‘wat wil jij nou’?”

De Nederlandse overheid speelt daarom een actieve stimulerende rol. “Het is een Westerse wereld hier, maar onder een dun vernislaagje leeft het derdewerelddenken,” zegt Stuivenberg. Dat betekent dat het helpt als er een officieel overheidstintje aan wordt gegeven. “Juist in dit soort landen is een bezoek van een minister bijvoorbeeld heel belangrijk,” erkent de Nederlandse consul-generaal David de Waal. “Het bedrijfsleven staat aan het roer bij dit soort projecten, maar als Nederlandse overheid kunnen we bijvoorbeeld helpen bij de voorbereidende fase van contracten.”

Een consortium van veertien Nederlandse bedrijven staat onder leiding van het Rotterdamse consultancybureau Ecorys en Sanec, de Nederlands-Zuid-Afrikaanse Kamer van Koophandel. De Waal hoopt dat de industriële ontwikkeling banen zal bieden aan mensen die nu in de krottenwijken rond Kaapstad wonen. “Die stad groeit uit zijn jasje en er is veel werkloosheid.”

Momenteel is Saldanha al uitvoerhaven voor ijzererts. Vliegwiel voor de nieuwe ontwikkeling is het Russische bedrijf Rare Metals Industry (RMI), wereldleider op het gebied van zeldzame aardmetalen (zoals titanium, hafnium, silicon) die op grote schaal in Zuid-Afrika te vinden zijn. “Als hiervoor het ligt op groen gaat, zijn er 5000 mensen nodig om dit complex in drie jaar tijd te bouwen,” aldus Stuivenberg. Behalve RMI staan olie- en gasbedrijven om de kuststreek te exploiteren en ook Nederlandse scheepsbouwers hebben een oogje laten vallen op Saldanha.

De bekende Amsterdamse mediatrainer Alex Klusman bereidt de lokale politici voor op de harde cultuur van het internationale bedrijfsleven en energieondernemer Leo van Gastel wil met zijn bedrijf Aeolus de energievoorziening voor zijn rekening nemen via een combinatie van een gascentrale, windenergie en zonne-energie. “De eerste zonnecentrale kan er binnen een jaar staan en een gascentrale kan in twee jaar gebouwd zijn. We kunnen dan al direct aan de gemeente en aan bestaande bedrijven als staalgigant ArcelorMittal leveren.” Van Gastel is ook betrokken bij de bouw van ontziltings- en waterzuiveringscentrales.

Om de geavanceerde bedrijven kans van slagen te geven moet de middenklasse uit Kaapstad en Johannesburg naar de Westkust gelokt worden. “Zonder dienstenindustrie kan je geen fabriek neerzetten,” aldus Stuivenberg. “Mensen moeten in het gebied willen wonen, want bedrijven die hun investering over 15 jaar terugverdienen moeten zeker zijn dat er arbeidskrachten zijn. Een ‘sustainable workforce’ betekent dat kinderen er kunnen opgroeien en er veiligheid is. Mensen moeten kunnen wonen en werken zonder de angst dat hun vrouw elk moment verkracht kan worden.”

De Nederlandse baron Robert Groeninx van Zoelen werkt daarom met Stuivenberg samen om een splinternieuwe stad, geheel draaiend op zonne-energie, vlakbij Saldanha te bouwen. “Ze noemen me een moderne Robin Hood,” aldus de rijke grondspeculant Groeninx van Zoelen, die eigenaar is van grote stukken grond rond Saldanha. “Ik wil 6000 huizen gaan bouwen en geef de grond vrijwel gratis weg, met alleen een kleine risicodekking. Mijn geld ga ik verdienen door grond te verkopen voor scholen, kerken, winkels. De werktitel is Solar City.”

Groeninx van Zoelen zit vol spectaculaire ideeën, inclusief het uitdelen van electrische scooters, het aantrekken van ecotoeristen naar zijn solarstad en het opknappen van plaatselijke krottenwijken. Vooralsnog moet echter eerst de politieke weerstand geslecht worden.

Hoewel de gemeente Saldanha Bay door nationale regeringspartij ANC geregeerd wordt, is de Democratische Alliantie (DA) de baas in de provincie Westkaap. Stuivenberg weet dat het risico op politieke chaos nog niet is geweken, zeker nu binnenkort gemeenteraadsverkiezingen worden gehouden. “Het ANC doet alles voor banen en is positief over de IDZ in Saldanha. De DA vertegenwoordigt echter de blanke mensen met vakantiehuisjes in Langebaan [aan de baai] en nabije kustplaatsjes als Paternoster. Die willen geen enorme toename van het aantal zwarte buren en zijn dus tegen de industriële ontwikkeling.”

Van Gastel, de energie-ondernemer, hoopt dat een politieke crisis rond Saldanha uitblijft. “Ik zou er zelf geen last van hebben als ik in Langebaan zou wonen. Wat mijn aandeel aan het project betreft, profiteert bovendien iedereen van de nieuwe elektriciteitsopwekking.” Met een kleine sneer: “Ik kan me niet voorstellen dat de DA en de blanken in Langebaan voor hun energie alleen afhankelijk willen zijn van de Kaapstadse kerncentrale Koeberg.”

Advertenties

Reacties zijn gesloten.